4 ARALIN I INTRODUKSYON SA PAG-AARAL NG WIKA ANO BA ANG WIKA? + Ayon kay Webster (1974), ang, wika ay isang sistema ng komunikasyon sa pamamagitan ng mga tao. + Ayon kay Archibald a. hill, ang wika ang pangunahin at pinakaelaboreyt na anyo ng simbolikong gawaing pantao, + Ayon kay Henry Gleason, ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na pinipili at isinasaayos sa parang arbitraryo upang magamit ng mga tao na nabibilang sa fisang kultura. KATANGIAN NG WIKA 1, Ang wika ay masistemang balangkas — nakasaayos sa isang tiyak na balangkas. 2. Ang wika ay sinasalitang tunog — pangangailangan ng hangin na nanggagaling sa baga. 3, Ang wika ay pi = pin ang wikang ating gagami ig taong walang ugnayan sa isang komunidad ay hindi matututong magsalita ng kanilang sinasalita. 5. Ang wika ay ginagamit — kasangkapan ng komunikasyon, 6. Ang wika ay nakabatay sa kultura — magkakaibs ang wika dahil sa iba-iba rin ang kultura. 7. Ang wika ay nababago — ang wikang hindi nagbabago ay maaari ring mawala o mamatay. KAPANGYARIHAN NG WIKA + Nang makipaglaban ang indones upang lumaya sa mga olandes, ito ang kanilang isinigaw “satu bangsa, satu Bahasa, satu tunair” (isang bansa, isang wika, isang inangbayan). + Ganito ang paglalarawan ni rizal sa wika, “nakapaloob kayo sa kanilang mga salita at hindi ninyo nililimi ang pailalim na kahulugan at pinag-aaralap ang kahihinatnan. Ano ang gagawin ninyo sa wikang kastila? Papatayin niyo lamang ang inyong pansariling katauban at ilalantad ang inisip sa ibang kaisipan.” © Ang wika ay maaaring makapagdulot ng ibang kahulugan. © Ang wika ay humuhubog ng saloobin. * Ang kapangyarihan ng wika ay siya ring kapangya jan ng kulturar dito. KAHALAGAHAN NG WIKA ¢ Instrumento ng komunikasyon. © Nagbubuklod ng bansa. © Lumilinang ng malikhaing pag-iisip. © Nag-iingat at nagpapalaganap ng kaalamai “Ang hindi magmahal_sa_kanyang: salita, mahigit pa si hayop at malansang isda, kaya ang marapat, pagyamaning kusa na tulad sa inang tunay na mapagpala.” MGA TEORYANG PINAGMULAN NG WIKA Teoryang Biblikal batay sa Bibliya, ‘Teoryang Siyentipiko s -batay sa agham o siyentipikong pag-aaral. TEORYA NG TORE NG BABEL (Gen. 11:1-9) agkaloob ng Diyos, 2. TEORYANG BOW-WOW ‘Mula sa panggagaya sa mga tunog ng kalikasan at mga hayop. 3. TEORYANG POOH-POOH Hindi sinasadyang pagbulalas ng mga salita bunga ng mga masisidhing damdamin. Halimbawa: pag-ungol, paghikbi, pagsigaw, pag-iyak, masaya, nasaktan 4. TEORYANG YO-HE-HO ‘Natutong magsalita ang tao kapag siya ay gumagamit ng pisikal na lakas. Halimbawa: kapag nagbubuhat ng mga mabibigat ng bagay, kapag nagpapalakas ng katawan, kapag nanganganak 5. TEORYANG TA-RA-RA-BOOM-DE-AY Sinaunang ritwal. May mga selebrasyon o pagditiwang ang mga tao na kinakailangan ng pagsasakilos, pagsasayaw, pagsigaw at pagbulong ng mga gumaganap.Halimbava: tunog na nalilikha sa mga ritwal, pagtatanim, pakikidigma, pag-aani, pangingisda, pagpapakasal, paghahandog, pag-aalay 6, TEORYANG TA-TA Kumpas 0 galaw ng kamay ng tao ay pawang ginagaya ng di Ang ta-ta ay paalam o goodbye sa Pranses na binibi ng kamay. 7. TEORYANG DING-DONG ‘Tunog na nalilikha ng mga bagay-bagay sa paligid. Halimbawa: pagkalansing ng kutsara at tinidor, harurot ng sasakyan, biglang pagsara ng pinto, pagbagsak ng anumang kasangkapan 8. TEORYANG MAMA Nagmula ang wika sa mga pinakamadaling pantig ng pinakamahalagang bagay. 9. TEORYANG SING-SONG Ang wika ay buhat sa paghuni o sa pamamagitan ng himig ng awiting bayan. Nabuo rin sa isipan ng ating mga ninuno na ang wika ay nagmula sa paghuni at pag-awit ng mga diwata sa kabundukan. Bago pa man daw nagkaroon ng titik, mayroon na raw himig. 10. TEORYANG HEY YOU! ‘Tunog na nagbabadya ng pagkakakilanlan (ako, tayo). 11, TEORYANG COO COO Tunog na nililikha ng sanggol. 12, TEORYANG YUM YUM Pinag-uugnay ng teoryang ito ang tunog at kilos ng pangangatawan, Halimbawa: pagnguya ng pagkain 13. TEORYANG BABBLE LUCKY ‘Nagmula sa mga walang kahulugang bulalas ng tao. 14. TEORYANG HOCUS POCUS ‘Ang pinanggalingan ng wika ay tulad ng pinanggalingan ng mahikal o relihiyosong aspekto ng pamumuhay ng ating mga ninuno. Tinatawag ng mga unang tao ang mga hayop sa pamamagitan ng mga mahikal na tunog na kalaunan ay naging pangalan ng bawat hayop. 15. TEORYANG EUREKA Inimbento ang wika. at di kalauna’y nakakalikha ng tunog. kas ng dila nang pataas at pababa katulad ng pagkampay TUNGKULIN NG WIKA 1. Ifteraksyonal (Ikaw at Ako) —" Pagpapanatili ng relasyon ng tao sa kapwa (relasyong sosyal). Kabilang dito ang pagbati at pagbibiruan. 2. Instrumental, (Nais 0 Gusto Ko) —> Nagsisilbing instrumento upang maisagawa o maisakatuparan ang anumang naisin, 3. Regulatori (Gawin mo kung ano ang sinabi ko) Pagkontrol 0 paggabay sa kilos o asal ng ibang tao. Saklaw nito ang pagbibigay ng direksyon 0 panuto sa paggawa ng anumang bagay, paalala o babala, Halimbawa; BAWAL UMIHI DITO. Multa:Php. 500 George: Naku, saan kaya ako maaaring umihi? Bawal pala dito. Personal (Ito ako e!) Pagpapahayag ng sariling damdamin o opinyon. Kadalasang isinasagawa tuwing natutuwa, nagagalit gayundin sa paghingi ng paumanhin. Halimbawa; George: Talaga? Nanalo ako ng limang milyon sa lotto? Yahooooooo! Kim: Balato naman diyan! 5. Imahinatibo (Sige, kunwari ganito) Pagpapahayag ng imahinasyon sa malikhaing paraan, Paggamit ng idyoma, tayutay, sagisag at simbolismo. Gamitin ang wikang ito sa mga akdang pampanitikan tulad ng nobela, tula, sanaysay at iba pang katha. 6. Hyuristik (Sabihin mo sa akin kung bakit) Paghahanap o paghingi ng impormasyon sa pamamagitan ng pagtatanong, pakikipanayam, pakikinig sa radio, panonood sa telebisyon, pagbabasa ng aklat o pahayagan,ee tbo pagbibigay ng impormasyon sa paraang pasulat at pasalita. . }-uulat, pagsagot sa sarbey, pagbal i ananal aene hre -y, pagbabahagi ng papel pampananaliksik A. PORMAL 1. Pambansa- karaniwang ginagamit sa mga aklat pangwika. Ito rin ang wikang ginagamit sa buong kapuluan at nauunawaan ng nakakarami, Hal. Wikang Filipino 42. Pampanitikan o Panretorika- salitang madalas gamitin ng makata sa akdang pampanitikan. Wikang ¥ sumusunod sa batas ng gramatika at retorika. ¥ [Link] (C1. Lalawiganin- bokabularyong diyalektal. Ginagamit ang wikang ito sa mga partikular na pook o lalawigan. Halimbawa: Anya ti nagan mo? (loko) et Mangan tamu (kain na tayo, Kapampangan) —Yayao ka na ga’ (aalis ka na ba?, Batangueno) (C2. Kolokyal- ginagamit sa mga pagkakataong impormal. —___ aywah7> Halimbawa: “You're so matalino!” “I will go to the library na kasi there are so many projects ako ngayon.” Kabilang rin dito ang mga salitang pinaikli. Hal. nasa’n (nasaan), pa’no (paano), sa°kin (sa akin), sa’yo (sa iyo), kelan (kailan), meron (mayroon). > 3, Balbal- tinatawag sa Ingles na slang. Pinakamababang antas ng wika. Ito ay mga salitang kalye o kanto. (L. Kabilang ang mga jejemon na pagsasalita, * Halimbawa: jowa-kasintahan parak- pulis dabarkads-barkada _repa- pare eskapg-takas sa bilangguan balbonik- taong maraming balahibo erpat/erthat-tatay/nanay BARAYTI NG WIKA *Nagkakaroon ng pagbabago sa wika batay sa iba’t ibang kaparaanan at sitwasyon gaya ng propesyon 0 pinakadalubhasaan, lipunan o kapaligirang-kinaaaniban-at-ginagalawan, pinag-aralan, paniniwala at maging 1 \Diyalekto-tinatawag din itong @ikai) Ginagamit sa isang partikular na rehiyon o lalawigan. Wikang ginagamitna katanggap-tanggap sa lahat ng antas ng lipunan lalo na sa mga pormal na pagdiriwang at usapan, ‘maging sa pampaaralan, sa frismedia (telebisyon, radio at dyaryo) at sa mga pagpupulong. Hal. Maynila- Aba, ang ganda! Batangas- Aba, ang ganda ch! Bataan- Ka ganda ah! Rizal- Ka ganda, hane! [Link]-, nabubuong wika batay sa Eonegent Ginagamit ayon sa antas ng buhay. Hal.” kotse (pangkaraniwan)- wheels (sosyal o angat sa buhay) Wow pare, ang tindi ng tama ko, heaven! Kosa, pupuga na tayo mamaya. A. © Ang sosyolek ay maaari ring may okupasyonal na rehistro. (largop) oF heating, pleading, settlement, court, fiscal, justice, complainant, appeal —* account, debit, credit, balance, revenue, gross ineome, asset, cash flow, net income 3” diagnosis, symptom, check up, therapy, emergency, ward, prognosis, prescription, x-ray * mouse (Computer, Zoology) operation (Medicine, Military) server (Computer, Restaurant) stress (Language, Psychology) *nursery (Agriculture, Education) *hardware (Business, Computer) ¥ 3d dy Olek) wikang kaugnay sa personal na kakanyahan o katangian ng tagapagsalita, Kanya-kanyang paraan ng pageamit ng [Link]-wika. Hal. ...hindi naming kayo tatantanan! (Mike Enriquez) Pilipinas, umasenso ka! (Ted Failon) dito lamang sa pinalakas, mas pinatindi at mas eksplosibong... The Buzz. (Boy Abunda) binuhay mo ang katawang lupa ko (Ai-ai delas Alas) 4. Ridginy “nobody's native language” sa Ingles. Ang kanilang usapan ay hango sa ibang wika at ang estruktura naman-ay mula sa isa pang wika, Hal. “Suki, ikaw ang bili tinda mura,” 5. Creol$- wikang unang naging pidgin at kalaunan ay naging likas na wika. Ito ay wika ng ibang lugar na naging likas na wika sa isang lugar. (Chavacano) . Hal. “bienvinedos” “bonita/bonito oste”