Krywičanin (1918)

Exported from Wikisource on 25 лістапада 2024 г.

Krywičanin

Часопіс

Кастрычнік 1918 году

Прапануем да спампаваньня!

KRYWIČANIN

Biełaruski palityčna-literaturny miesiačnik.

Redaktar-wydawiec W. ŁASTOŬSKI.

Wilnia, Zawalnaja 7.

PADPISNAJA CENA:

na hod 6 mr., asobny numer 60 fen.

№ 1.

Kastryčnik 1918 h.

I hod.

Materjały da druku: staćci, apawiedańnia i karespandencii u Redakcii «KRYWIČANIN» možna pasyłać i u bielaruskaj mowie, ale tady pad takim adresam:

An die Presse-Stelle IV

beim Militär-Gouvernement Lituauen

für «Krywičanin»

Deutsche Feldpost—166.

- M. Bahdanowič. Pamiatnik (Pierakład z Horacija)

- Ad Redakcii

- W. Łastoŭski. Nacionalnaje pytańnie

- W. Łastoŭski. Turaŭskaje kniaźstwo

- Maksim Bahdanowič. Sonet

- J. W. Abšar i lik žycharoŭ Biełarusi ŭ miežach etnohragičnych, pawodle statystyčnych dannych 1914 hodu

- W. Łastoŭski. Sa starabiełaruskaj literatury.

- Źmitro Biadula. Rusałki

- Eneida

- Usiaho pa kàliwu

- Hiedyminaŭski woŭk

- Ab herbie pahonia

- Chto patron Biełarusi?

- Nazowa Biełarusi pa žydoŭsku

- Niepaścihłaja kambinacija

- Kronika

- Ihnat Kaściewič. Šarady

- 1.

- 2.

- 3.

- Žarty

- Kazała lisica łaůcu…

- ⁂ (Słužanka mazurka da pani…)

- Pilipoŭ. ⁂ (Kaliś śniŭ…)

Ewakuacija kraju na ůschod ad Biareziny, zhodna s punktami Bieresciejskaj umowy adbywaccaimie u hetkim paradku:

I. Okupawanyje čaści Sieninskaho pawietu, aprača wałasciej Aŭcuhskaj i Babroŭskaj, a taksama wialikšaja čaść Lepelskaho pawietu, za čas ad 20 da 22 wiereśnia 1918 h.

II. Rešta Sieninskaho pawietu, čaść Oršanskaho pawietu, Mahileŭski pawiet, za čas ad 25 da 31 kastryčnika 1918 h.

III. Caści Staro-Bychoŭskaho pawietu, što na ŭschod ad raki Druci, ad 10 da 15 listapada 1918 h.

IV. Čaści Rohačeŭskaho pawietu, što na ŭschod kryžawych doroh Mahiloŭ-Žłobin i Žłobin-Homiel, za čas ad 15 śniežnia 1918 h.

V. Rešta Staro-Bychoŭskaho i Rohačoŭskahi pawietaŭ, a taksama čaści, na ŭschod ad Biareziny, Babrujskaho Ihumienskaho pawietaŭ, za čas 31 studnia 1919 h.

VI. Čaść Barysoŭskaho pawietu, što na ŭschod ad Biareziny, za čas ad 24 da 28 lutoha 1919 h.

Druk. M. Kuchty.

Red.-Wyd. W. Łastoůski.

Pamiatnik

Верш

Аўтар: Максім Багдановіч

Кастрычнік 1918 году

Ad Redakcii →

Іншыя выданьні: Памятнік (Гарацый/Багдановіч)

Прапануем да спампаваньня!

M. BAHDANOWIČ.

Pamiatnik.

(Pierakład z Haracija asklepijadoŭskim wieršam).

Lepšy miedzi pamiatnik sprawiŭ ja,

Bolej ŭsich piramid carskich padniaŭsia jon,

Nie zrujnuje jaho siwier, ni jedki doždž,

Ni hadoŭ čereda, času wiečnaho ruch.

Nie saŭsim ja pamru; lepšaja čaść mianie

Nie zaznaje chaŭtur; sława maja ŭwieś čas

Miž patomkaŭ jana raści budzie, pakul

Z dziewaj Westy ŭschodzić na Kapitolij žrec.

Aba mnie hawaryć buduć: «Rodžen tam,

Dzie šumliwy Aŭfid šparka ŭ paloch imknie,

Dzie caryć nad ludźmi wadoj biedny Tanaj —

Jon da sławy dajšoŭ, choć s panoŭ i nia byŭ».

Pieršy stac ja sktadać na eolijski ład

Ů našym rodnym kraju pieśni pad lirny zwon.

Ůsie zasłuhi maje, Muza, s pašanaj zlič

I laŭrowym wiankom wałasy mnie pakryj.

← Pamiatnik

Ad Redakcii

Публіцыстыка

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Nacionalnaje pytańnie →

Прапануем да спампаваньня!

Ad Redakcii.

Ničoha dziŭnoha, što ŭ čas pieražywanaj nami trahiedzii, ludzi saŭsim adruchowa kinulisia ŭ tuju staranu, kudy ich papchnuła chwala žyćcia h. zn. udarylisia ŭ palityku, a časta nawat u palitykanstwo, zabywajučysia, što palityka heto nia ŭsio žyćcio, a tolki adna s častak jaho. Hramadzianstwo zablehło ŭ hetym kirunku tak daloka, što ŭpuściło sa swajho widawoku takije starony žyćcia jak ekonomičnuju, čysta nawukowuju, mastackuju.

Razam z ekonomičnym upadkam prychodzić i apacija da ŭsiaho charošaho, apacija da nawuki, apacija da mastactwa wa ŭsich jaho prajawach. Pressa, jak pasłušnaje dziacio žyćcia, hetak sama žachnułasia ŭ adzin bok.

Kulturnyje siły razsysajucca: adny ŭdarylisia ŭ mistycyzm i samakrytyku i krytyku ŭslaho na świecie. Inšaja, i može samaja značnaja, čaścina adyšła ad usiaho hramadzianskaho žyćcia i zaniałasia tolki pracaj dziela chleba, tolki dziela samazachawańnia, motywujučy swaje pastupki tym, što ciapier nie čas zajmacca nijakaj rabotaj dla hramadzianstwa, što ŭsio nie ad nas zaležyć, što ŭsio robicca pamima nas i biez našaho wiedama…

A tymčasam pierad biełaruskim hramadzianstwam lažyć biazmierny abšar raboty na koždym polu. I nam nielha marnawać ciapierešniaho darahoha času, a naadwarot treba wykarystać ŭsie našy siły na budawańnie lepšaho zaŭtrašniaho dnia; nam u pakryŭšuju naše pakaleńnie ciemru nielha spać, a treba brać kahancy i isci świacić narodu swajmu i budzić jaho, i wiaści jaho da nowych zor, da świetłych dzion.

I dziela hetaho my kličem usie aktyŭnyje našy siły da pracy na ŭsich sciežkach žyćcia.

My chočem, kab každy čeławiek kinuŭ stan apatii i nieruchawaści i ŭziaŭsia da pracy ŭ tym kirunku da jakoha jon zdatny i da čaho jon rychtawaŭsia, a nia ŭ tym, kudy jaho prypadkowaja chwala zakinuła.

My chočem, kab koždy byŭ tym, kim jon pawinien być: kab palityk byŭ palitykam, inžynier inžynieram, ekonamist ekonamistam, filaloh filaloham i kab usie jany razam byli dobrymi hramadzianami Biełarusi. Koždy, na koždym polu, maje pierad saboj histaryčnuju misiju, jakuju wypoŭnić pawinien, kali nia choče kab patomnyje wieki kinuli na jaho mahiłu kamień.

Pierad nami mnoha rožnarodnych zadač, ale ŭ pieršy čarod my pawinny attwaryć usie struny biełaruskaho žyćcia; padličyć usie našy biełaruskije resursy, kab być hatowymi da baraćby za swaju baćkaŭščynu na ŭsich frontach. My wierym, što Biełaruś kulturna i ekonamična maje ŭsie šansy da zbudawańnia patomkam lepšaho žyćcia čym było naše. U biełaruskim narodzie kulturnych sił josć dawoli na toje, kab baranić spraŭ našaho narodu i adsłanić pierad świetam jaho bahaty duchowy oblik. A uwažna i ciarpliwa padličyŭšy našy ekonamičnyje zasoby, zmusim hladzieć na nas z naležnaj pašanaj i sami zdolejem hlanuć spakojna ŭ budučynu.

Ale adnej našaj wiery ŭ heto mała, treba heto dakazać čornym pa biełym: abličyć statystyčna našy bahactwy, raspracawać teoretyčna kožduju halinu z asobna, pakazać rezultaty. My dumajem, što Biełaruś maje ŭsie ekonomičnyje šansy da niezaležnaho dzieržaŭnaho bytawańnia, ale heto treba abasnawać na cyfrowych dannych i dla sabie samych i dla čužych. Pobač sa statystykaj u nas lažyć adłoham teoretyčnaja pastanoŭka biełaruskaho pytańnia s palityčna-histaryčnaho boku i popularyzacija jaho miž hramadzianstwa. Lažyć adłoham u nas pryhožaja literatura i mastactwo. Dahetul my nie spramahlisia ješče na toje, kab mahčy zdawoliwać duchowyje zaprosy intelihientnaho biełaruskaho hramadzianina u jaho rodnaj mowie; a heto warunak sine qua non našaho nacionalnaho žyćcia, na zdawoleńnie katoraho my, aktyŭnaja čaść hramadzianstwa, prymušena zwiarnuć swaju bačnuju uwahu. Wychodziačy z wyšejskazanych wychodnych my prystupajem da wydawańnia «Krywčanina»; ŭ nadziei pałažyć u hetym kirunku choć maleńkuju cehlinku.

Redakcija ujaŭlaje sabie ŭsie ležačyje pierad jej trudnaści jak zaležnaj, tak i niezaležnaj ad jaje natury. A trudnaściej hetych mnoha… Dziela hetaho zaklikajem usie žywyje siły Biełarusi stanuć u pryhodzie i hurtawacca da družnaj pracy kala «Krywčanina».

← Ad Redakcii

Nacionalnaje pytańnie

Публіцыстыка

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Turaŭskaje kniaźstwo →

Прапануем да спампаваньня!

W. ŁASTOŬSKI.

Nacionalnaje pytańnie.

U našy časy nacionalnaje pytańnie zajmaje tak wydatnaje miejsco ŭ čarodzie ahulna-ludzkich prablem, što klajmo jaho kładziecca na ŭsie prajawy ludzkoha žyćcia, — i na palityku, i na ekanomiku, i na etyku, i na publicystyku: na literaturu i nawat na relihiju, estetyku, psychalohiju, bialohiju i t. d. i t. d.

Kali-ž i čamu historyja wysunuła pierad čeławiečestwam nacionalnaje pytańnie?

Atkaz na heto daje nam historyja čeławiečestwa: «roznarodnyje terytoryjalnyje i klimatyčnyje warunki dy roznyje histaryčnyje pryčyny zbližali, praz doŭhi čarod stalećcioŭ, patomkaŭ rodawych suwiaziej roznaho pachodžeńnia. Bolšaj čaściu hety rodawyje suwiazi hawaryli adnej i tej samaj mowaj, uswaiwali bolej abo mieniej schodnyje psychalohičnyje nakłonnaści i niekatoryje zwyčai dy pradańnia; historyja wydzielała utworenuju hetkim čarodam hruppu ad druhich padobnych hrupp, pierachodnyje-ž stupieni miž hetymi hruppami s časam zanikali i ŭ wyniku atrymliwałasia asobnaja nacija,— histaryčny pradukt čeławiečaho razmnažeńnia, z adnaho boku, i kultury — z druhcha.

Jak tolki na hetym bialohičnym i socijalna-histaryčnym hruncie taja, abo inšaja nacija adasabniałasia ad druhich, paŭstawaŭšych na tej-že asnowie, dla jaje pačynałasia, jak i dla ŭsiaho žywoha zmahańnie — wajna, za swajo bytawańnie, a jaje nastupajučyje pakaleńnia pieradawali adno druhomu, u istocie wielmi prosty nakaz: barani swajho bytawańnia, skolki i jak možeš; rasšyraj swoj upłyŭ i pakaraj sabie ŭsio akružajučaje, skolki zdužaješ; pajedaj druhije nacionalnaści fizyčna, palityčna, abo ŭmysłowa, skolki zdoleješ.

I čym enerhičniejšaja nacija, tym lepiej jana prawodzić pieršaje. I čym jana čeławiečniej, tym mienšaje maje dla jaje značeńnie apošniaje. Histaryčnaja rola naciji mierycca zdolnaściu jaje ŭpływać na druhije nacii, pry zachawańni swaich i čužych asobnaściej. (Pa Ławrowu),

Wyšej prywiedzienyje słowy jak nia treba lepiej abrysowywajuć samuju istotu nacionalnaho pytańnia, bialohična-histaryčnuju asnowu jaho, jakoj nia mohuć nie pryznać nia tolki antynacionalisty, ale i nacionalisty. Zrešta hetyje apošnije pryznajučy samyje fakty, rozniacca at pieršych tolki tym, što kažuć «jak pawinna być», dzie pieršyje kažuć: «tak nie pawinna być».

Ale adno fakt, druhoje — acenka hetaho faktu. Možna i treba ličyć škodnym zababonam patrebu ŭzajemnaho scirańniesia nacij, ale nielha asudžać woražyje adnosiny adnej naciu da druhoj nie unikajučy ŭ tyje asnowy roźni, na jakije ssyłajucca sami narody i ich ideolohi ŭ apraŭdańnie swajej nienawiści da druhich narodaŭ, a takže treba ŭnikać i ŭ istotu hetaj nienawiści, z metaj choćby zmahańnia z jej. Pryčyn nacionalnych rozniej nieraz treba dašukiwacca nia tolki ŭ palityčnych i ekonamičnych pryčynach, ale ŭ etnalohii i etnohrafii. „Etnohrafija i etnalohija, — kaže Špryngier, — jaŭlajucca nieuniknionymi spamahajučymi nawukami dla nacionalnaho palityka, Jany wyjaŭlajuć i wyjaśniajuć pryčyny razwićcia i upadku nacij i dajuć, hetkim sposabam, rukawodziačyje nakazy palitykam, jakije kirujacca dapamahčy razwićciu nacij“.

Etnohrafija i etnalohija dajuć bahaty materjał dziela sudžeńnia ab tym, jak nieabasnowana rasowaja nienawiść, jak niesprawiadliŭ i nieprawien hniot adnej nacii nad druhoj, jak falšywo, dawoli pašyrenaje pierekanańnie, što jość narody „wyšejšyje“ i «nižejšyje», «lepšyje» i „hordyje“, „wybranyje“ i „barbarskije“. Bo bolšaje abo mienšaje kulturnaje razwićcie narodaŭ warunkujecca chodam jaho histaryčnaho žyćcia i hieahrafičnaho pałažeńnia. Narody spramohšyjesia na niezaležnaje dzieržaŭnaje žyćcio, zazwyčaj majuć spramohu i da kulturnaho razwićcia i z utrataj niezałežnaści každy narod traplaje pad upłyŭ pieramožcy i pamału zahublaje swaju indywidualnaść, a razam z jej i swaju indywidualnuju kulturu.

Pakidajučy ŭ staranie etnohrafičnyje i etnalohičnyje predpasyłki, nielha nia zhodzicca s prafesaram Hradoŭskim, «što nacionalnaje pytańnie, pierš za ŭsio heto pytańnie ab warunkach kulturnaho razwićcia narodu (razumiejučy pad słowam „kulturnaje“ i duchowaje, i palityčnaje, i ekanomičnaje). Koždaja narodnaść heto zbornaja asoba, roznaja ad druhich asobnaściami swajho charaktaru, swaich materjalnych i umysłowych zdolnaściej, a dziela hetaho majučaja prawo na niezaležnaje žyćcio i razwićcie. Roznarodnasć nacionalnych asobnaściej heto fundamentalny warunak zdarowaho chodu ahulnaludzkoj cywilizacii“. U imia ahulna ludzkoj cywilizacii „ŭsie narody pryzwany da pracy i žyćcia. Koždaja narodnaść pawinna dać čeławiečestwu toje, što zachawana ŭ siłach jaje duchowa-materjalnaj natury. Narodnaja twortaść heto najwyšejšaja meta, pakazanaja narodu samoj pryrodaj, — meta biez katoraj nia može być daścihnuta daskanalnaść čeławiecaho rodu“. Ale pobač z hetym, zaŭwažaje toj-že Hradowskij, prawo narodnaści na indywidualnaje razwićcie, na swaju historyju „astawałosia-b miortwaj literaj, kali-b zrealizańnie jaho nieabaspiečałosia-b kardynalnym warunkam — palityčnaj niezaležnasciu narodu».

Znače teorestyčnaja pastanoŭka nacionalnaho pytańnia zwodzicca da taho, što nima na świecie narodaŭ „horšych“ i „lepšych“, a što za hetym idzie, nima apraŭdańnla nijakamu hniotu dužejšych narodaŭ nad słablejšymi; što koždaja nacionalnaja indywidualnasć teoretyčna maje prawo na kulturnaje, u šyrokim hetaho słowa značeńni, razwićcie i, ŭ kancy, prawilnaje, zdarowaje razwićcie nacii pawinno być abaspiečeno palityčnaj jaje niezaležnaściu.

← Nacionalnaje pytańnie

Turaŭskaje kniaźstwo

Артыкул

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Sonet →

Прапануем да спампаваньня!

Turaŭskaje kniaźstwo.

Pawodle stačci K. Šp-skaho (Wil. Kal. 1891 h.) apracawaŭ W. Łastoŭski.

Turaŭ — stalica Dryhwičoŭ, haliny Krywičanskaho plemia, jakije, pawodle słoů letapisca, „asieli miž Prypiaćciu i Dźwinoj“. Što datyče nazowy „Dryhwičy“ jość roznyje zdohady. Adny wywodziać hetu nazowu ad „dryhwa“ (topkaje bałoto), čym zapraŭdy, bahat hety kraj. Druhije zwiertajuć uwahu na toje, što nazowa „Dryhwičy“ sustrečajecca ů niekolki miejscoch na abšary razsialeńnia sławlanskaho plemia i dziela hetaho šukajuć inšych asnoů da tłumačeńnia wywodu hetaho słowa.

Pieršy raz našy Dryhwicy spaminajucca ů Kanstantyna Bahranarodnaho pry wyličańni sławianskich plemion. Akrom našych, paŭnočnych Dryhwičoů, wiadomy ješče Dryhwicy pałudniowyje, žyŭšyje ů IX stalećci ů Frakii i Makiedonii.

Treba dumać, što ůsie Dryhwičy žyli kaliś razam, mieli supolnych rodanačalnikaů i, dziela žyćciowych wymoh, adny z ich paknuli baćkaůščynu i pierasialilisia na nowyje ziemli. Heto mahło stacca s pałudniowymi Dryhwičami dziela taho, što nazowy sławianskich plemion najčaściej nasili ślady topahrafičnaho pachodžeńnta, jak: Dreůlanle, Palanie, Siewieranie, Pałačanie, Pamoranie i saůsim naturalna, što nazowa Dryhwicy pachodzić ad «dryhwy», na jakoj jany sialilisia. Pieršym horadam u ziamli Dryhwičoů spamianutym u letapisi pad 980 hodam, byů Turaů, zasnawańnie jakoha letapisiec prypisywaje waražskamu kniaziu Turu, i zapraůdy pamiž waražskich imion mnoha jaklje majuć u asnowie «tur», dy taksama i miž biełaruskimi sialibami mnoha jość takich, što atrymali swaju nazowu ad imion zasnawacielaŭ: Zasłaů, Brasłaů, Dawidharadok, Pietrykoů i mn. inš.; ale ů hetym zdareńni bližejšym praůdy budzie ličyć nazowu — Turaů, pachodziačaj nie ad waražskaho kniazia Tura, a ad nazwańnia źwiera — tur — na tej asnowie, što najpierš my sustrečajem mnoha nazoů sioł, sialib, rek paloŭ i ůročyšč s karaniom «tur» jak u nas, tak i na ůsim prastory sławianskich sialib, a pa druhoje, što u Dryhwickaj zlamli wadziłosia mnoha turaů, na jakich tutejšyje žychary palewali. Dziela hetaho daloka praściej dumać, što i horad atrymaů swaju nazowu ad imia źwiaroů — turaů — čyslenych kaliś u tutejšych wakolicach.

Dryhwičy, jak i ůsie biełaruskije plemiony, upraŭlalisia swaimi ůłasnymi kniazlami. Letapiś kaže, što paśla zasnawańnia Kijewa, rod kijeůskich kniazioů «staů kniažyć u Palanoů, a u Dryhwičoů byli swaje kniazi» i t. d

Hrecki Impieratar Kanstantyn Bahranarodny nazywaje Dyhwičoů zdolnymi majstrami ů budawańni łodak i naahuł wodnych sudzion, jakije wywozilisia na prodaž u Hreciju, pa prypiaci i Dniepru.

U X stalećci Turaůskaje kniaźstwo padpadaje pad ułasć Kijewa. Samo saboj z dałučeńniem Turawa da kijeůskaho pasadu, rodawyje dryhwičanskije kniazi ůstupajuć swajo miejsco swajakom wialikaho kniazia kijeůskaho, adnak nie saůsim traciać značeńnie i swoj upłyů na narod. Jakoje značeńnie mieů Turaŭ a wačach kijeůskaho kniazia Waładzimira možna bačyć s taho, što hety wialiki kniaź na Turawie sadžaje staršaho swajho syna Swiatapołka. Swiatapołk trapiůšy ů atmasferu panujučaho niezdawoleńnia chutka pierenimajecca interesami ziamii i pačynaje paturać niezależnickim dumam turaůskich ziemlan. Jon s separatnymi metami wypisywaje na swoj dwor biskupa Rejnberna s Kolberha, dziela šyrennia tut, kontra Kijewu, łacinskaho abradu, dy s pomačču cieścia swajho polskaho karala Bolesława I-ho planuje paůstańnie z metaj dabyć Turaůskamu kniaźstwu poůnuju niezaležnaść. Kali-b zadumanyj Swiatapołkam plan udaůsia, to dawoli ůžo pašyreny biskupam Rejnbernam łacinski abrad, atrymaů-by tut wierch nad uschodnym abradam. Ale Waładzimir ů swoj čas dawiedaůsia ab zamysłach turaůcoů i stłumiů paůstańnie. Biskupa Rejnberha schapiů i pasadziů u turmu, a kontra jaho misyjnaj čynnaści zasnawaů u Turawie katedru hreckaho abradu i absadziů jaje biskupam hrekam.

Adnak separatny kirunak turaůcaů nie zamier. Spuściůsy paů wieku jon iznoů ažywaje ů 1157 hadu. Na hety raz turaůskaje hramadzianstwo uplanawało paůstańnie pry pomačy kniazia Jurja Woładzimirawiča, najbližejšaho daradčyka wialikaho kniazia kijeůskaho. Paůstańnie udałosia. Čyślenny rod kijeůskich kniazioů, kryžowym pachodam, pazwaůsy sabie ů pomač stepnyje plemiony, uźnialisia na turaůcoů i ů 1158 hadu abłažyli Turaů. Akolicy jaho spustošyli i spalili. Turaůlanie ćwiorda wytrymliwali abłohu. Pad kirunkam swajho kniazia jany wykazali mnoha enerhili wajennaj adwahi, hrudzmi atstaiwajučy i krywioj akuplajučy swaju niezaležnaść. Pa prachodzie dziesiaci tydnioů abłohi, pošesć zmieła ůsich koniej u napadajučych i jany atstupilisia.

Z hetaho času interesy Jurja Jarasławiča ješče macniej zwiazalisia z interesami žycharoů, jon, pierakonanyj, što treba čekać nowych napadoů, atprawiůsia pa žyůnaść i wolnicu ů čarnihaůskuju ziamlu, sarhanizawaů umacawańnie i akapywańnie Turawa i pry čarodnym kryżowym pachodzie rodu kijeůskich kniazioů, u 1160 hadu, razbiů ich. Heto pierekanało wialikaho kniazia kijeůskaho, katory ů kancy pryznaje niezaležnaść Turaůskaho Kniazstwa, a Juryj Jarasławič stanowicca protaplastam linii niezależnych turaůskich kniazioů. Pa śmierci Jurja, Turaůskaje kniazstwo razbiłosia na dzwie čaści z dwoma centrami — Turawam i Pinskam. Pieršy ůspamin ab Pinsku my sustračajem pad 1097 hodam. Značeńnie hetaho horadu, s pryčyny jaho tarhowaho pałažeńnia, pamału uzrastało ů uščerb značeńniu Turawa. Turawa-Pinskaje kniazstwo, zwyčajem taho času, pastajanna dzialiłosia na drobnyje udzieły pamiž čyslennymi patomkami Jurja Jarasławiča. Šmat katoryje z ich byli da tej miery drobnyje i biednyje, što im prychodziłosia pastupać na službu da silniejšych susiednich kniazioů. Letapiscy nie nazywajuć nawat ich pa imionach, a wyražajucca ahulna: «Pinskije kniazi», «Turaůskije kniazi». Hetyje Pinska-Turaůskije kniazi wiaduć pastajannaje zmahańnie za swaju niezaležnaść to s kniaziami Čarnihaůskimi, to s Kijeůskimi, to z Halicka-Wałynskimi i ů kancy z Litoůska-Biełaruskimi.

S paławiny XIII stalećcia terytoryia Pinska-Turaůskaho kniaźstwa stanowicca arenaj baraćby Ukrainskich udzielnych kniazioů z Litoůska-Biełaruskaj dzieržawaj. Turawa-Pinskije kniazi z hetaj pryčyny pastaůleny ů wielmi niewyhadnaje pałažeńnie. Usileńnie Litwy i usileńnie Ukrainy roůna hraziło niezaležnaści Turawa-Pinskaho kniaźstwa. Z hetaj pryčyny jany starajucca być neůtralnymi da abiedźwiech warožych staron, admaůlajucca pad roznymi pryčynami ad učaścia ů pachodach i hetak ławirujučy padtrymliwajuć niejki čas swaju niezaležnaść.

Hetkaje pałažeńnie trywało datul, pakul u kancy Turawa Pinskije kniazi nie ůstupili ů palityčnuju suwiaź z Litwoj za Hiedymina i nie pryznali nad saboj jaho ůłaści.

Dla wymučenaho biezupynnymi wojnami Turawa-Pinskaho kniaźstwa i da taho ješče zrujnawanaho tatarskaj nawałaj, pierachod pad ůłaść Hiedymina nia moh być ciažki: kniaź hety ůmieů prychilić da siabie swaich lennych kniazioů kroůnymi suwiaziami z litoůska-biełaruskimi kniaziami, razdačaj im wysokich uradoů, pawažańniem, šyrokaj tolerancijej, zachawańniem samaůpraůleńnia i inš.

Pa śmierci Hiedymina (1341 h.), wialikaje kniaźstwo Litoůskaje, zhodna s testamentam niaboščyka kniazia, było padzieleno pamiž jaho synami. Pinsk i Turaů dastalisia Narymuntu Hiedyminawiču. Ale Narymunt nia doůha ůtrymaůsia: atrymaůšy Turawa-Pinskaje kniaźstwo sabie ů udzieł, zadumaů jon učynić jaho saůsim niezaležnym i wydzielicca z Litwy. Na heto ůsie litoůskije kniazi adnadumna atkazali pachodam na Narymnuta; apošni, pawodle adnych uciok u tatarskaju Ordu i tam pamior, pawodle druhich pahadziůsia z bratami i zhinuů u bitwie s kryžakami. Syny Narymunta nie dastali ůžo ů udzieł Turaůskaho kniaźstwa i jon pierachodzić z ruk u ruki. Rod Turawa-Pinskich kniazioů kančajecca tolki ů druhoj palawinie XVI stalećcia. Apošnim z ich byů Fiodar Iwanowič, patomak Jarasława. Kniaź Fiodar waładzieŭ swaim kniaźstwam na prawoch lennika W. Kn. Litoŭskaho, karystajučysia doŭnaj aŭtonomijej u sprawach unutrennaho upraŭleńnia. Kniaź Fiodar byŭ biazdzietnym i pa jaho śmierci kniaźstwo Turaŭskaje pawinno było spaści na W. Kniazia Litoŭskaho i Karala Polskaho. Dziela hetaho za žyćcia swajho kniaź Fiodar usiu swaju majetnaść staraŭsia atpisać na patreby Archijepiskopii Turawa-Pinskaj. Akrom prywilejoŭ i nadańnioŭ u mieżach swajho kniaźstwa, hety apošni Pinska-Turaŭski kniaź zakuplaŭ majetnaśc na ŭsim abšary Bełarusi, budawaŭ tam cerkwi i manastyry dy ŭzaležniaŭ ich ad Turawa-Pinskaj arch jepiskopil. Z hetaj jaho čynnaści možna dadumywacca, što jon z adnaho boku nie chacieŭ, kab spadak, pa jaho śmierci na karala, byŭ lišnie wialiki, a z druhoha boku chacieŭ, kab Turawa-Pinskaja eparchija była predstaŭnicaj duchoŭnych interesaŭ biełaruskaho narodu ŭ Rečypaspolitaj

Pa śmierci kniazia Fiodara Pinska-Turaŭskaje kniaźstwo pierajšło na karala Zyhmonta, katory addaŭ jaho karalewie Bonie.

U 1793 h., paśla razdziełu Polščy, Turawa-Pinskaje kniaźstwo adyjšło pad Rasieju i ziemli stanawiůšyje jaho uwajšli ŭ skład dwoch pawietaŭ: Pinskaho i Mozyrskaho s trymia pawietowymi haradami — Pinskam, Mozy- ram i Dawidharadkom.

U časie hetaj wajny ziemli byŭšaho Turawa-Pinskaho kniaźstwa dałučeny da Ukrainy, choć nie apraŭdywajuć hetaho ni histaryčnyje tradycii i chod historyi, ni etnohrafičny skład nasialeńnia. Treba dumać, što heto pierachodnaja tolki stadzija u historyi turaŭščyny i što pry detalnym razhraničeńni, Turawa-Pinskije ziemli iznoŭ adojduć da swajej adwiečnaj metrapolii — Biełarusi.

← Turaŭskaje kniaźstwo

Sonet

Літаратуразнаўчая праца

Аўтар: Максім Багдановіч

Кастрычнік 1918 году

Abšar i lik žycharoŭ Biełarusi ŭ miežach etnohragičnych, pawodle statystyčnych dannych 1914 hodu →

Іншыя публікацыі гэтага твора: Санэт (Багдановіч, артыкул).

Прапануем да спампаваньня!

MAKSIM BAHDANOWIČ.

Sonet.

Paniaćcie ab sonecie dahetul astajecca ješče dawoli zybkim, ciakučym, dahetul ješče jano nie zastyhło, nie aćwiardzieło, nie atrymało zakončenych form. Z adnej starany sami paety pa niawiedańniu, abo i pa niedbajliwaści ŭsiakimi licentiis poeticis nie dawali jamu skrystalizawacca, zrabicca bolej ustojčywym; z druhoha roznymi teoretykami piśmiennaści razwiwalisia nie zusim adnakowyje pahlady na dzie jakije starony hetaj mastackaj formy. Ale ŭsio-ž taki było ŭ jej i niekolki rečej, pad katoryje nichto nia probawaŭ padkapacca, bo razam z imi ruchnuŭ-by i ŭwieś strojny sonetny hmach. Zwiarnuŭšy uwahu da ich my možem skazać, što sonetam nazywajecca wierš, składajučyjsia s čatyrnadcaci napisanych piacistopym jambam strok, u katorych mužskije rytmy čeradujucca z žanockimi i majuć taki paradak: a-b-b-a-a-b-b-a, c-c-d-e-d e. Praŭda, u apošnich šaści rytmach Šmat kimi dapuščajucca roznajakaje razmieščeńnie, ale srohije teoretyki jak, naprykład, Sent Blew abo Lekont de Liel admaŭlalisia ličyć sonetami takije wieršy. Apisanaho tut čeradawańnia trymalisia takije majstry piśmiennickaho cechu, jak słaŭnawiadomy ŭ swoj čas paet Malerb.

Taho-ž budziem trymacca i my.

Nami zrobien ahulny abrys sonetnaj formy. Usie inšyje elementy jaje kareniacca ŭžo ŭ hetym asnaŭnym jadre, hurtujučysia wakoł jaho. Pahladzim-že naskolki hłyboka uwajšll ich kareńnla u swoj hrunt.

My bačym, što pieršyje wosiem strok sonetu skawany miž saboj łancuhom adzinakich rytm, znitawany imi ŭ niešto celnaje, zwiernuty ŭ niejki paetyčny monalist; a kab heta znitoŭka była macniejšaj, kab pačatak wierša nie razsłaiŭsia na dwa zusim niezaležnych kuplety, — apošnia kancoŭka pieršaho z ich i piaredniaja druhoha pawinny być adnalkowymi. Stajačyje-ž dalej, užo nowyje rytmy, robiać hłybokuju treščynu pamiž hetym kawalkam i ŭsim apošnim. Značycca, sonetnaja forma raspadajecca na dźwie asobnyje čaści, što wymahaje i ad zmiesta koždaj z ich jak skončenaści, tak i niezaležnaści. Kali ž by jon pieraplasnuŭ za kraj ułasnaj formy, prarwaŭ hać i ŭliŭsia ŭ miežy druhoha kawałka, pleknaść wierša była-by adrazu papsawana; forma i zmiest jaho zrabilisia-b nie prystasawanymi, niazhodnymi, zbiwajučymisia miž saboj; zwyčajna, heto škodziło-b prabudžeńniu ŭ čytača pačuwańnia krasy i nawat zabiwała b jaje. Takim paradkam, peŭna napisany sonet, bytcym arech sparyš, pawinien chawać pad adnej skarłupoj dwa asobnyje, addzielnyje, choć i ščylna prylehajučyje adno da adnaho jadry. Uhłyblajučy swajo značeńnie, heta budoŭla wierša adcisnuła ŭłasnuju piečać i na charaktary zmiestu každaj z dwoch jaho čaściej. Pawodłuh hetaho u pieršych waśmi stročkach razwiwajecca tema sonetu, a ŭ apošnich, — zaklučeńnie da jaje; stawicca pytańnie i dajecca atkaz; malujecca abrazok i dajecca pajaśnieńnie da jaho. A kab pabolšyłasia świežaść wytworenaho takim paradkam sonetu, treba kab ni adna cehlina z jaho hmachu, ci praściej kažučy, ni adno słowo z jaho nie ŭžywałosia bolej razu. Tolki paśla zdawolnieńnia ŭsich hetych wymoh zdaleje zjawicca taja krasa, pry katoraj, jak kaže klasyčny wierš Bualo, «Un sonnet sans défaut vaut seul un long poème».

← Sonet

Abšar i lik žycharoŭ Biełarusi ŭ miežach etnohragičnych, pawodle statystyčnych dannych 1914 hodu

Публіцыстыка

Кастрычнік 1918 году

Sa starabiełaruskaj literatury →

Іншыя публікацыі гэтага твора: Абшар і лік жыхароў Беларусі ў межах этнаграфічных, паводле статыстычных данных 1914 году.

Прапануем да спампаваньня!

J. W.

Abšar i lik žycharoū Biełarusi ū miežach etnohrafičnych, pawodle statystyčnych dannych 1914 hodu.

WILENSKAJA.

Abšar.

Žych.

Wilenski (paławina)

2.700,0

240,9

Wilejski

5.591,2

263,3

Dzisienski

5.078,2

449,0

Lidzki

4.926,1

257,2

Ašmianski

6.050,1

285,3

Swiencianski (paławina)

2.240,0

105,0

Trocki (čaść)

180,0

36,0

26.765,6

1,736,7

WITEBSKAJA.

Witebski

2.861,1

226,8

Wialižski

3.900,0

132,0

Haradokski

3.107,1

140,9

Drysienski

2.568,9

116,6

Lepelski

3.401,6

195,5

Newielski

3.397,7

137,2

Połacki

4.186,7

172,3

Siebiežski (čaść)

3.184,0

120,1

26.607,1

1,243,4

MAHILOŮSKAJA.

Mahiloŭski

3.009,9

207,0

Bychoŭski

4.105,8

171,5

Homielski

4.719,4

310,3

Horadocki

2.487,0

165,7

Klimowicki

3.711,4

193,8

Klimowicki

3.711,4

193,8

Amscisłaŭski

2.220,4

136,3

Aršanski

4.813,9

246,6

Rahačoůski

6.546,1

295,5

Sieninski

4.268,8

210,5

Čaůski

2.168,0

122,1

Čerykoůski

4.083,9

202,1

42.133,7

2,261,5

ČARNIHOŬSKAJA.

Haradnianski

3.528,0

201,0

Mhlinski

3.319,5

183,8

Noŭharad Siewierski

3.417,5

199,5

Nowazybkoŭski

3.354,9

255,7

Staradubski

2.892,0

189,3

Suražski

3.634,8

265,0

20.146,7

1.294,7

SMALENSKAJA.

Smalenski

2.284,2

206,3

Bielski

9.674,8

201,8

Dorahabužski

3.357,9

129,1

Jelninski

4.319,0

183,8

Krasninski

2.403,8

126,8

Parečoŭski

5.096,8

164,0

Rasłaŭski

5.503,6

239,2

33.180,1

1,251,0

SUWALSKAJA.

Aŭhustouski (čaść)

1.779,0

95,1

Siejninski (čaść)

1.994,9

93,0

3.773,9

188,1

HRODZIENSKAJA.

Hrodzienski

228,0

Biełastocki (paławina)

110,0

Bielski (paławina)

92,0

Woŭkawyski

173,5

Pružanski

164,5

Słonimski

275,5

Sakolski

121,6

23.900,5

1.165,1

MINSKAJA.

Minski

4.580,3

349,5

Babrujski

10.721,1

351,5

Barysoŭski

8.904,9

319,2

Ihumienski

8.883,3

320,7

Mozyrski (bolš. paławiny)

8.060,0

170,2

Nowahrudzki

5.538,9

318,2

Pinski (paławina)

5.210,0

157,1

Rečycki (bolš. paławiny)

6.250,0

180,0

Słucki

6.852,8

333,0

64.001,0

2.498,9

KOWIENSKAJA.

Nowaaleksandroŭski (bl. pał.)

1.400,0

82,4

ARŁOŬSKAJA.

Branski

640,0

38,4

Trubčeŭski

TWIERSKAJA.

Astaškoŭski

3,125,0

125,0

Zubcoůski

Ržeŭski

PSKOŬSKAJA

Wialikałucki

1,060,0

42,4

Apočecki

Taropiecki

KAŁUŽSKAJA

Žyzdraŭski

228,0

31,1

Masalski

KURLANDZKAJA

Iłukštanski

416,0

21,8

Usiaho ŭ hubernijach.

U

Čarnihoŭskaj

20.146,7

1.294,3

„

Smalenskaj

33.180,1

1.251,0

„

Suwalskaj

3.773,9

188,1

„

Hrodzienskaj

23.900,0

1.400,2

„

Wilenskaj

26.765,6

1.736,7

„

Witebskaj

26.607,1

1.243,4

„

Mohileŭskaj

42.133,7

2.261,5

„

Minskaj

64.001,0

2.498,9

„

Kowienskaj

1.400,0

82,4

„

Arłoŭskaj

640,0

38,4

„

Twierskaj

3.125,0

125,0

„

Pskoŭskaj

1.060,0

42,4

„

Kałužskaj

822,0

41,1

„

Kurlandzkaj

416,0

21,8

247.001,1

12.225,2

Wilenščyna.

U Wilinskaj hub. akrom biełarusoŭ, žywuć ješče litwiny. U haradoch wialiki pracent žydoŭ, jość niewialiki pracent tataroŭ, palakoŭ i wlalikarusoŭ starawieroŭ. Litwiny zajmajuć bezmała ŭwieś Trocki pawiet (kala 200.000), paławinu Wilenskaho (kala 70,000), kala treciaj čaści Swiencianskaho i Lidzkaho (u prybllžeńnl 115.000), jość ješče litwiny i ŭ inšych miejscoch huberni (kala 15.000).

Nacionalny skład huberni, pawodle ŭradowych rasiejskich dannych tak wyjaůlaŭsla ů % praporcii:

Nazw. paw.

Biełarusoŭ.

Žydoŭ.

Rasiejc.

Palakoŭ.

Litwinoŭ.

Dzisienski

81,2

10,1

5,9

2,4

0,3

Wilejski

87,0

9,5

0,9

2,5

—

Ašmianski

80,1

12,1

2,3

1,7

3,8

Lidzki

73,2

12,2

1,2

4,6

8,7

Swiencianski

47,6

7,1

5,4

6,0

33,8

Wilenski pawiet

42,0

7,4

3,3

12,1

35,0

Wilnia miesto

4,2

40,3

20,2

30,9

58,1

Lidzki

15,8

9,5

4,6

11,2

58,1

Wilenskaja Biełaruś u značnaj miery spolščena. Polonizacijny praces pačaŭsia tut u pačatkach 19 stalećcla i abasabliwa ŭzmacawausia ad času skasawańnia unii, pad upływam katalickaho kaściołu, jaki praz usio 19 stalećcie i dahetul astajecca prawadnikom polonizacii biełarusoŭ. Karystajučy s taho, što ŭ hetaj čaści kraju ješče nie skrystalizawałosia paniaćcie naccii i što tutejšyje sielanie prost nia ŭmiejuć na hetaje pytańnie atkazać, miešajučy paniaćcie wiery i nacii ŭ adno, i što da 1905 h. była zabarona na biełaruski druk, — polskije ahitatary sprytna operujučy paniaćciami palak i katolik, patrapili zaharnuć pat swaje ŭpływy tutejšych katalikoŭ biełarusoů.

Pawiety Dzisienski i Wilejski skroź biełaruskije. Čarodny, paśla pieršych dwoch, budzie Ašmianski pawiet, dzie na 23 wołaści ŭ 19 wałaścioch biełarusy plerewažajuć ličebna. Z rešty wałaściej Dziewieniškaja — adnalitna litoŭskaja; wołaści Sielišče i Luhomawičy miešanyje, u wołaścl Bakšty litwiny zasielajuć akolicy Dziewierh i Trab.

U Lidzkim pawieci na 22 wołaści Biełarusy žywuć u 20 wałaścioch. U zachodniaj čaści Lidčyny wiadziecca ad daůžejšaho ŭžo času biezupynnaja polonizatarskaja rabota nad katalikami biełarusami. Aleksandraŭskaja wołaść adnalitna litoůskaja. U Konaŭskaj wołaści tolki akolicy Načy zasieleny biełarusami. U wałaścioch Radunskaj, Ejšyskaj, Zyrmunckaj žywuć u pieramiešku biełarusy i litwiny.

U Swiencianskim pawieci na 22 wołaści, Biełarusy žywuć ciesnaj massaj u 13 wałaścioch, reštu zasielajuć Litwiny (zachodnaja čaść). Wołaść Swiencianskaja, akolicy Šymanišak, Michałowa i Biełapola čysta bełaruskije. Kamajskaja wołaść zasielena ŭ peramiešku z litwinami.

U Wilenskim pawieci pałudniowa-uschodnluju čaść zasielajuć biełarusy, paůnočna zachodnuju litwiny, kala samoha miesta sielanie krepka ůžo spolonizawany. Polenizacijny pracess razrossia tut na akaličnyje wioski ŭ kolkinadcaci wiarstowaj akruzie.

Trocki pawiet naležyć da etnohrafičnaj Litwy, apryč Trockaj i Miežyreckaj wałasciej, dzie žywuć u pieramiežku i Biełarusy.

Miesto Wilnia staić na etnohrafičnaj blełaruskaj terytoryi. U časy Wial. Kn. Litoůskaho było asiarodkam biełaruskaho kulturnaho žyćcia. Tut u 1517 h. była załožena pieršaja ŭ krai drukarnia doktaram Pranciškam Skarynam s Połacka. Hetaja pieršaja drukarnia była biełaruskaja. Praz 19 stalećcie Wilnia była asiarodkam polskaho žyćcia ŭ krai. Wilenski uniwersytet, utworenyj z jezuickaj akademii ŭ pačatkach 19 stalećcia ŭ sprawie polonizacii miesta syhraŭ wydatnuju rolu. Ciapier Wilnia stanowić krepka spolonizawany wostraŭ na biełaruska-litoŭskaj terytoryi. Razahitawanaje polskimi nacionalistami wilenskaje mieščanstwo, u troch čaćwiortych złoženaje z adarwaŭšychsia ad ziamli biełaruskich i litoŭskich sielan dy horsci wykinutych z ziamii pamieščykaŭ, stanowić aporu tutejšaj polskaści. I chiba nia skora ješče budzie stanowić adnalitnuju kulturna nacionalnuju massu.

(Budzie dalej).

← Abšar i lik žycharoŭ Biełarusi ŭ miežach etnohragičnych, pawodle statystyčnych

Sa starabiełaruskaj literatury

Апавяданьне

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Rusałki →

Іншыя публікацыі гэтага твора: Прыпавесьць аб старым мужу і гожай дзеве.

Прапануем да спампаваньня!

W. ŁASTOUSKI.

Sa starabiełaruskaj literatury.

Prypowieść ab starym mužu i hožaj dziewie.

Byŭ muž járy, wiekam stáry, baradoj sìwy, ściahnami žýwy, kosciu charóbr, chućciu hórač s čartom u ledźwiach za pójasam. I była dziewa maładá, hóža jak u sadzie roža. Staŭ stary muž swatacca da hožaj, maładoj dziewy kažučy:

„Pajdzi za mianie, dziéwuchna, zamuž, — budzieš mieć słuh i słužak mnoha i koniej i adzieńnia darahoha; budzieš u mianie ŭ sajétach chadzić i pić i jesć i wieslalicca“.

I skazała dziewa staromu mužu:

„O, nierazumny stary dziedu, siwabarody! Kali mianie maładu dziewu woźmieš zamuž za siabie, žywatu majmu budzieš nia ŭciecha, a cieło twajo amiahnie, wočy pamierknuć, sciahny asłabiejuć, kości ssochnuć, siwizna pažaŭcieje i nia hodzien stanieš ty moładaści majej. Pry tabie starym ja ciełam zaščyreju, a sercam razhareju i ad raspaleńnia natury šukać imu sabie uciechi lubicielnaj: maładoha junaka, dobraho małojca i tašnatu maju razwadzić stanu z im, a nie s taboj starym smerdam“.

I atkazaŭ stary muž dziewie:

„Na što, dziewuchna, žorskimi słowami mianie, jak drewo listam ukryła? U domu ŭ mianie paniaj stanieš, — usiaku roskaš i wyhodu mieć budzieš. Siadzieš, maja miła, u murawanym pałacy na mnohacennych kilimach, sahrewaci budu ciabie ů łaźni na wysokim pałočku, prybiaru clable, jak čystu krasku u poli, jak pawu ptachu dziŭnuju, jak reku Biarozu pry dubrowie, miž horkami. Spačywać u mianie budzieš na piarynach dwojčastych pad čyrwonymi kitajkami. Pić i jeści sa mnoj budzieš mnohajakije asałodliwy strawy. A schočeš woeslalocca — ustroju bankiet i zwialu ŭsiaku paciechu ihraci i husielnikami trubnikam i hožym ładam dzieŭčatam prad taboj tan wiasci charawodliwy, I pačnuć ciabie ciešyć i nie dam žywatu, twajmu tašnicca pa ŭsie dni. A nia schočeš wolaj pajści za mianie, — baćku twajho i maci twaju abdaruju darami mnohacennymi i jany ciabie pryniawolać tady“.

I skazała jamu dzlewa:

„A kali adaleješ ajca majho i maci maju mnohacennymi darami i wysaduć mianie paniawoll, ja tady budu ŭsio čynić nie pa twajmu chacieńniu, a uproć twajej woli. Słoŭ twaich nie pasłuchaju I wialeńnia twajho nia spoŭniu: kali skažeš rabić kisła — zrablu presna, a miakkoha tabie chleba ŭ mianie nie pytać, budzieš, stary smerdzie, skarynki hładać! Zatoje dobramu małojcu, swajmu paradniku miakkije, krupčatyje pirahi pacukranyje pastaŭlu, dy duli na talerku, dy wino ŭ kubku, a zwierch taho jamu lebiažaja piarynka pad bok, čyžowaja paduška pad hołaŭ, sabolaje akrywało pawierch dy ja sama małada popleč. A tabie, staromu smerdu, spać u mianie na pamoscie ŭ kutniku. Stajać ja budu prad miłym małojcam s trywohaj dy z bojazniu, kab mianie miły lubiŭ, pačastu dračyŭ. Mamki i niańki buduć miłaho na rukach nasić, a tabie, staromu smerdu, waniučamu duchu, pabiareščanaj chary, tatarskaj patylicy, wisielnickaj šyi, somawaj hubie, rakawym wačam, apuchłym piatam, siniamu bruchu, zhrebnaj baradzie, žoŭtaj siwiznie, kisłaj prastakwašy, hniłoj śmietanie, — siadzieć na piečy; — kab u ciabie, smerda, u šyi skrypleło, u horli chrapieło. Kab žyŭ ty što žuk u bałoci, što žaůna ŭ dziuple, što čerwiak za karoj, što świarščok za piečču.

I kaže stary muž:

„Kali ty, dziewuchna, za mnoj budzieš, — ty takoj nia budzieš“.

Dy pačaŭ stary muž swatacca; paławinu majetnaści praświstaŭ, pakul za siabie maładu dziewu aziaŭ.

I stałasia małada, hoža žonкa staromu — dziennaja nočnaja turbota dy kościam suchota. Ad ludziej stary muž uciekaje što maładu žonku maje, u biasiodzie nie siadzie, da ludziej nie prystanie, na koždaho maładoha krywa hlanie jak lichi sabaka s pad laŭki; nie haworyć, dźmiecca, sam sabie abryd stary smerd i na trejci hod pawiesiŭsia.

A małada dziewa wyjšła zamuž za dobraho małojca, praklinajučy staroha, miłujučy luboha.

Staryje mužy! da was mowa: u spakoi wiek žywicie, maładych žonak nie biarycie.

Hetaj prypowieści kaniec; dziewam hožym čeść i sława, a mnie karawaj sała.

8/XII — 17.

← Sa starabiełaruskaj literatury

Rusałki

Апавяданьне

Аўтар: Змітрок Бядуля

Кастрычнік 1918 году

Eneida →

Прапануем да спампаваньня!

ŹMITRO BIADULA.

Rusałki.

(Fantazija).

— Kudy ty ładzišsia? — spytaŭsia stary mielnik Panas, pačuŭšy jak jaho syn Haŭryk saskočyŭ s šyrokaho tapčanu.

— Śpi, śpi tata, ja chutka wiarnusia, — adazwaŭsia Haŭryk, apranajučy biełuju ad muki świtku.

— Dy kudy ty? — zaniepakoiŭsla stary na łožku swaim.

— Ja pajedu wienciary wytresać.

— Na ranicy paśpleješ.

— Kali mnie ciapier chočecca. Bač, jak miesiac źjajeć, jak u dzień światlusieńka!..

— Laž dy śpi, bo nie ŭ błahi čas kažučy — rusałki ciabie jašče ů wir zaciahnuć.

— Et! — machnuŭ rukoj Haŭryk. Nadzieŭ šapku dy wyjšoŭ s chaty.

Miesiačnaja noč.

U woziery adbiwajucca zorki bliskučyje i chmarki kudzielnyje…

Zdajecca, što tam u wadzie hłyboka-hłyboka druhoje niebo wisić…

Zdajecca, što tam u wadzie zachawaŭsia dziůny świet, tajomny, zawaroženy.

Doŭha ŭhledajacca Haŭryk u wadu, stojučy na paromie. Jon kiruje šastom da druhoha bieraha, da alchoŭnika, dzie la jawara tarčać pałki wienciaroŭ.

U cišy nočnaj raspływajucca ŭspleski šasta. Woziero niby stohnie pračychajučysia. Kałyšecca lustro hładkoje. Razsiewajucca snapy wadzianych bryzhaŭ wyhladajučych pad miesiačnymi pramieńniami šmatkolernymi pacierkami na hrudzioch kniazioŭny maładoj.

Haůryk užo dabraŭsia da wienciaroů, ale chočecca jamu u cichich čarach letniaj nocy ješče trochu pazabawicca na woziery i jon pływie na swaim paromie dalej da wuzkaj zatoki. Tam z abodwych bakoŭ u cinie raścieć wyšej čeławiečaho rostu kwoły, ruchliwy čarot. Paśla tej zatoki jość łuka, a za łukoju — wir, dzie rusałki a poŭnačy kupajucca, skačuć: piajuć — jak kažuć staryki.

Choć Haŭryku žudasna, ale ciaham ciahnie pahladzieć rusałak i dawiedacca ci praŭda toje, što pa ŭsiej wakolicy haworuć i tałkujuć, niby rusałki wabiać k sabie dziaciukoů i ščakočuć ich da śmierci.

Pływie Haŭryk dalej.

Woś pierad im hetaje strašnaje i cikaŭnaje miejsco…

Wysoki čarot ruchajecca ciomnaj žywoju ścianoj. Pa cichaj, cianistaj wadzie krasujucca wadarości, hładyški, pływunčyki i biełyje wadzianyje lilei…

Zdajecca Haŭryku, što kwietki hetyje žywuć i šepty cikaůnyje wiaduć na swajej rodnaj mowie kwietak.

Zdajecca Haŭryku, što pad kwietkami rusałki śpiać u wadzie hłybokaj.

Zastanawiŭsia jon na paromie i dawaj aziracca pa bakoch, — ničahusieńki nie widać. Tolki miesiačyk bliščyć u wadzie. Spuścicca raptam kažan na jaho biełuju ad muki šapku, pisknie, palacić i tolki žudaść atulajeć dušu Haŭryka.

I strašna tutaka a poůnačy adnamu, ale wabić i warožyć hety strach.

— Rusałački pryhožyje, rusałački charošyje pakažyciesia mnie!

U hustym, ciomnym čarocie razdajecca niejki šorach. U Haůryka serce mleje i wyskačyć choče z hrudziej…

Heto tolki dzikaja kačka wylacieła s pamiž jawaru.

Sum napaŭ na Haŭryka.

— Rusałački lubańki, dzieŭčynki-kwietańki! — nieprytomna z haračym impetam maładoj dušy haworyć Haŭryk — ja prypłyů da was, ja chaču was bačyć, chaču! — kančaje jon srohim hołasam.

Pad wadoju niešta zawarušyłosia. Pajšli kruhi pa wadzie i sotni bliskučych wačej zirnuło na Haŭryka s ciomnaj hłybi…

Spačatku Haŭryk čuje cichi šept a paśla pieśniu:

«Ahańki daloki, —

Tatańki wy našy.

Rečańki hłyboki, —

Matańki wy našy.

Miesiačny pramieńni, —

Siostrańki wy našy.

Jawarki i cieni, —

Braciejkl wy našy.

Kwietački błaznotki, —

Ciotańki wy našy.

Akuńki i płotki, —

Dziadzieńki wy našy.

Piesieńki načnyje, —

Swatańki wy našy.

Chłopcy maładyje, —

Narečony našy».

Haŭryk stohnie. Serce jaho mleje i ad niewiadomaj asałody, ślozy wačej kociacca,

— Haŭryk! Haŭryk! Haŭryk! — źwiniać hałasočki z usich bakoŭ — skiń kryžyk s šyi, tady da ciabie pryjdziemo, mileńki!

— Oj, synku rodny, nia možna tak zhinieš!.. Čuje Haŭryk hołas i niby hołas toj zdaloku niasiecca da jaho wušej… i niby heto hołas matki-niaboščycy. U im hetulki žalu, hetulki žalu ŭ hołasie…

— Haŭryk! Haŭryk! Haŭryk! — ješče raz kličuć rusałki.

Ad ichniaho hołasu lijecca dziŭny pach niewiadomych kwietak. Prad jaho wačyma pačali kružycca miatlički bałotnyje. Nieprytomnaść chmielnaja serce jaho ščemić i jon rwieć dryžačaj rukoj nitku, na jakoj wisić kryžyk siarebrany…

— Zhinieš… zhinieš… čuje jon hołas zamahliny, płače toj hołas, pryčytywaje…

Nitka ažno ŭ cieło ŭjełasia — nia choče parwacca. Kryžyk trymajecca — nia choče pádać u wodu, niby niewiadomaja ruka abaranicielka trymaje jaho.

Ješče macniej rwanuŭ Haŭryk nitku i kryžyk upaŭ u wadu…

— Zahubiŭ ty dušu swaju, zahubiŭ! — čuje jon hnieŭny hołas. Haůryk biez žadnaj aborony astaŭsia ŭ rukach niačystaj siły.

— I-ha-ha-ha! Chi-cha-cha-cha! — zwinić z ŭsich bakoŭ, niby tysiačy siarebranych zwanočkaŭ.

— My pryjšli da ciabie, Haŭryk, my pryjšli!

Haŭryk wačam swaim nia wieryć. Z usich bakoŭ pływuć da jaho doůhawałosyje rusałki.

Niby lebiadzi wyciahnuŭšy šyjki, akružajuć jany parom i pačynajuć raspletać swaje rusyje kosy, atulenyje kwietkami wadzianymi. Z biełych plačej i s cienkich prazrystych plečykoŭ wada brylantawym makam sypiecca ŭ niz. Pad miesikam rusałki niby s kwołaho, biełaho marmura, akroplenaho rasoj. Wočy ichnije błakitnyje, hłybokije, wabnyje…

Rusałki stanowiacca wakoł Haŭryka i niby žyto pad wietrykam šepčuć.

«Našyje wałasočkl, jak lon scialony, miakki.

Našyje wałasočki, jak miod chmialowy, pachučyje.

Našyje wočki, jak pralesački wiesnawyje.

Našyje ślozki, jak rasa na son-kwietačkach.

Našyje hubki, jak maki kwołyje, świežeńkije.

Našyje ručki chiłyje, hibkije, jak halinki biarozak maładych.

Našyje hałasočki, niby ručajočki, zwiniać, piereliwajucca.

Našyje pieśni, niby stohny žaŭranka nad ralloju čystaj.

My — jak cieni paŭnačy na kurhanach i krušniach.

Naša hulnia — ad uschodu da zachodu miesika-tatuleńki».

Zawaroženy prysłuchajecca Haŭryk da šopatnaj hutarki rusałak.

Rusałki pierapletajučysia rukami i wałasami pazirajuć na Haŭryka.

— Idziom, Haŭryk, na wiečarynku da nas! — kažuć jany sałaŭinym hałasočkam.

Nikoli nie bačyů Haŭryk hetkich pryhožych dzieŭčatak. Jon chapajecca rukami za hrudzi i nieprytomna šepče:

«O, zoreńki jasnyje, dziewańki krasnyje»!..

Rusałki raschilajuć abrusy ŭwakoł pa wadzie i puskajucca ŭ karahod piajučy wiasioła:

Za našy jasny wočki,

Za našy kruhły ščočki,

Da nas pływuć, pływuć,

Ŭsio dajuć, dajuć.

Huli, huli, huli!

Nam mił naš wadajom,

My skačem I piajom;

Žyćcia chto nie škaduje —

Biaz konca nas całuje.

Huli, hull, huli!

Zdziŭleny siadzić Haŭryk na paromie. Rusałki kruciacca wakoł jaho ŭsio ciaśniej i ciaśniej. Ich doŭhije, mokryje wałasy zusim raspuskajucca i niby saročkami atulajuć plečy i hrudzi.

Haława ŭ Haŭryka kružycca i jamu zdajecca, što z wačej rusałčynych razsypajucca wakoł błakitnyje wiasiołki. I jamu zdajecca, što cieły ichnije, niby jawarki pad wietram pierapletajucca pamiž saboju.

I jamu zdajecca, što wałasy ich sypluć žywyje Iskrački pad miesiacam.

— Biarycie i mianie! — pačaŭ malić zawaroženy Haŭryk, wystaŭlajučy ruki.

Ješče chutčej kružacca rusałki.

Haůryku zdajecca, što jany ŭsiudy jość i što ich nidzie nimašaka, heto tolki bryzhi wadziannyje ŭ wichry pieraliwajucca.

Haŭryk zaplusnuŭ wočy ad tomnaści pryjemnaj i da jaho wušej jak-by s pad wady daniesłasia pieśnia:

Budziem my ciabie karmić

Kwietkami žywymi,

Budziem my ciabie paić

Roskami načnymi!

Budziem ciabie caławać,

Caławać biaz konca;

Budzieš našym karalom,

Karalom soncam!

Haŭryk wystaŭlaje ruki ŭpierad i jak dziciatko płače ad zatajenaho, nlezrazumiełaho ščaścia.

Jamu nikoli hetak luba nie było žyć na świecie…

— Chi-cha cha! — śmiajucca rusałki.

Hety śmiech, niby miod lijecca Haŭryku ŭ hrudzi.

— Biarycie mianie! — prosić Haŭryk, jak małoje dziacio.

— Adračysia raniej baćku swajho rodnaho, tady my pazwolim tabie abyjmać nas!

— Dobra! — kaže pałachliwa Haŭryk.

— Adračysia wiery swajej u Boha, tady my pazwolim tabie našyje wałasy doůhije caławać.

— Dobra! — wyhawarywaje žałasna Haŭryk.

— Zyćcio swajo nam achwiaruj, budzieš zaŭsiody z nami žyć pad wadoju i zrobišsia našym haspadaram.

— Dobra! — baluča jenčyć Haŭryk.

— Dušu swaju nam addasi! — nie atstupajuć rusałki.

— Addaju! — zhadžajecca Haŭryk.

— Za adnu chwilinku ščaścia, paśla adwiečna budzieš pakutawać.

Haŭryk kiwaje haławoj i na ŭsio zhodzien. Kidaje jaho to ŭ choład, to ŭ haračku.

Rusałki ŭzbirajucca na parom i abstupajuć jaho z usich bakoŭ. Absypajuć jaho swaimi wałasami i dawaj jaho caławać i ščekatać. Haŭryk mleje i niby niežywy lažyć na paromie.

Rusałki kirujuć parom da wira i hinuć z Haŭrykam pad wadoju, chachočučy hetak hołasna, ažno rechi nosiacca z blizkaj łaźni i biareźnika.

Miesiačyk u wadu lusternuju ŭzirajecca, niby choče wywiedać usie tajomnaści cinnaho dna.

S pad wady niasiecca dziawočaja pieśnia:

Sabie waźmi maładzicu

Samu najmilejšu.

Budzie da ciabie tulicca

Sama charašejša.

I zachmielić biełym ciełam,

Niby čarkaj miodu;

I zawabić wočkam, ščočkaj —

Chwalaj asałody.

I zwanočkam-hałasočkam

Dušu zawarožyć,

Pieśniaj dziŭnaj, pieraliŭnaj

Serce zatrywožyć.

Skažeš: bolej mnie nia treba

Ŭ wadzianoj krainie,

Chaj druhim ziemla i niebo,

Mnie — wiesna — dziaŭčyna!

Scichło. I niby nie było nikoli rusałak na woziery.

I niby nie było Haŭryka na świecie.

Woziero znoŭ hładkoje, supakojnaje, tajomnaje i ničoha nia wiedajeć. Woziero ŭhledajecca ŭ zoračnaje niebo. Niebo pazirajeć na woziero… Woś, woś jany zlijucca razam u pacułunku wiesnawoha kachańnia…

∗

∗                    ∗

Ad balučaho ukusa pračchnuŭsia stary mielnik Panas. U jaho na hrudzioch siadzieŭ upyr mahilnik i kroŭ smaktaŭ. Panas chutka pieražahnaŭsia, plunuŭ try razy i adrazu palahčeło. Jon nakinuŭ na plečy kažuch i wyskačyŭ pahladzieć, što Haŭryk na woziery parablaje.

Miesiac u chmarkach schawaŭsia, a pa nizinach staić bieły tuman.

Staŭ mielnik stary na hreblu i dawaj uhledacca ŭwakoł na woziero.

Haŭryka nidzie nie widać.

— Haŭryk! — hołasna kliče Panas — dzie ty?

— Dzie ty? — kaže jamu chtości z łaźni.

Stary zaniepakoisia.

— Haŭryk!! — macniej kryčyć jon — adhuknisia!!

— Huknisia!! — dražnić jaho adzin z łaźni, druhi z biareźnika — Huknisia!!

Serce staroha kałocicca ad strachu.

— Haŭr-rr-yk!!! — hukaje stary nie swaim hołasam.

— R-r-ryk-k-k!!! — čuje jon wodhałas z usich bakoŭ. Niby tysiačy čarciej na roznyje łady raŭnuli, chrypnuli, pisknuli — r-r-ryk-k-k-k!!!

— Ci nie rusałki zahubili majho adzinaho syna? Što mnie rabić, o, Božeńka, zlitujsia, ratuj dušu čeławieču z ruk siły niačystaj!

— Hi-ha-ha! — źwinić u jawary. Niby kryštał ab kamień razbiwajecca.

Rusałki zaplejali:

Majeć Haŭryk — twoj synok —

Choram brylantowy,

Załacieńki pajasok,

Switačku šaŭkowu.

Budzie žyć, budzie žyć

Z nami mima woli.

Da ciabie nie prybiažyć

Haŭryk twoj nikoli.

— Idzi, dziadok, u chatu, bo ty nam nie patrebien — kančajuć rusałki.

Wialikaja tuha, niby čornaja chmara akutała staroha Panasa. Pawaliŭsia jon wobziamlu, zapłakaŭ — zahałasiŭ i dawaj rwać wałasy swaje siwyje.

— A Matańka Usiemahučaja! A Tatańka Najmilejšy! Wiarnicie mnie majho syna!

— Syna — syna — syna!!! — rahočuć niačyścikl z úsích bakoŭ.

Mielnik padyjmajecca na nohi słowa bolej nie kažučy, idzie u chatu i dastaje s pad Bažnicy plašku świačonaj wady, stanowicca na kaleni ščyra molicca pierad abrazom.

Wychodzić na wulicu. Kładzie kryžy na ŭsie čatyry starony, pichaje s pahorku čowien-dušahubku ŭ wadu, skače u čowien i biarecca za šost.

Pływieć. Hetak chutka pływieć, ažno wada mucicca. Čaboch šastom, pa wadzie i dawaj krapić woziero świačonaj wadoj.

— Aj-aj-aj! Aj-aj-aj!! — baluča stohnuć i płačuć rusałki.

— Nie čapaj ty nas, dziaduleńka!

Nie čapaj ty nas, tatuleńka! —

Slepnuć našy wočki,

Bleknuć našy ščočki,

Niknuć wałasočki.

Wiry nie pryjmajuć,

Chiry napadajuć,

Hibieli pužajuć.

Nie čepaj ty nas, dziaduleńka!

Nie čepaj ty nas, tatuleńka!

— Syna majho addajcie mnie, syna! — chrypić stary mielnik.

Robicca raptam cicha, hetak niema ciša, ažno dzied pužajecca i wypuskaje plašku świačonaj wady z ruk swaich dryžačych.

— Hu!-hu!-hu! — rahoče niechta u jawary.

Z wady wysoŭwajecea wadzianik z bliskučymi wačyma, z doŭhimi rukami, abwitymi ślizhučyml smaůžami.

Na skručenych sinich palcach jaho wisiać ujeŭšyjesia čornyje pjaŭki. Zamiesta wušej tarčać u jaho rakawinyje načoŭki, a zamiest jazyka — žaba rapuha. Wadzianik chapaje sprytna butelku świačonaj wady i chawajecca.

Tut biednamu mielniku hetak sumna robicca, ažno zdajecca jamu, što źmiei kroŭ jaho pjuć, a serce ŭ hrudzioch razrywajecca.

Kiruje dzied nazad swaju dušahubku i wyskakiwaje na bierah i ćwiordym šaham idzieć na hreblu. Žehnajecca, wyrywaje adnu zastaŭku, druhuju, trejciuju.

Kali puścicca raŭści wada, kali buchnie i wializarnym źmiejam dawaj paŭzci ů wialikuju skryninu pad mastom.

Krucicca kalaso, hudzić kamień — ažno iskry syplucca…

Jak nieprytomny lacić mielnik u młyn i doŭha tam kapajecca.

Praz niekolki chwilin pakazywajecca dym s-pad strachi młynowaj. Ješče trochi i čyrwonyje jazyki wyrywajucca nawierch. Paśla wialikaje połymia abchapliwaje swaimi chwalami ścieny młyna dy aświečaje ŭsiu wakolicu…

Kazačnym čyrwonym kryžam wyhladaje hetaje pažaryšče. A s-pad hrebli wada pływie, pływie na wačoch niknie, wysychaje.

Maleje wada ŭ woziery, a razam z hetym čujecca stahnańnie mlejučych rusałak:

Nie ŭciekaj ad nas wadzica!

Nie ŭciekaj ad nas wadzica!

Biez pary my tut zahiniem,

Žyćcio, ščaściejko pakiniem!

I rusałki dawaj prasić-mallć mielnika staroha:

— Dziaduleńka, rodnieńki zatrymaj wadu… Dziaduleńka, rodnieńki my budziem tabie ščyreńka słužyć. Twoj syn samachwoč da nas pajšoŭ.

Dzied nia čuje.

Ahoń u młynie traščyć, sipić, a ů dabawak hrymić hołas staroha mielnika:

— U Imia Ajca i Syna i Ducha Światoha, zhiń, niečyść plaklelnaja! Amen.

Čuć toiki kančaje mielnik słowy «Amen», ruchajacca, pádaje ŭ ahni młyn na jaho samoha i załatyje źmiei i husty dym nad wozieram łunajuć.

A wada ciače bujnaj chwalaj z zastawak, kalaso pádaje ŭ raččej i mutnieje wada, i pakrywajecca siwoju, hustoju pienaj.

Čarnieje woziero. Čornyje hrudy wylezajuć, a wada tolki ŭ kaŭdobinach staić. Ryba nieprytomnaja, jak u katłoch kidajecca, bliskajučy mutnym, spacieŭšym srebram.

Wadzianik hłybiej ubirajecca ŭ dryhwu bałotnuju, stohnučy ad bolu. Ale horej jak jamu biednym rusałačkam, katorym patrebna tolki čystaja wada. Jany mlejuć u ciesnacie i duchacie 1inie majuć siły kranucca z miejsca.

Palahli jany kruhom niežywoha Haŭryka ŭ jawary zialonym, ručki kwołyje na hrudzi pałažyli i dawaj cichim hołasam piejać.

I pieśnia heta płačam-stohnam łunaje ŭ kruh:

Oj, ty miesiačyk, ty miesiac,

Swieciš nam u apošni raz!

Oj wy zoreńki, wy zorki,

Bolej nie pabačym was!

Oj, ty čystaja wadzica,

Smierć lacić da nas wichrom…

Pakul soniejko zabliśnie,

My, jak cieni, tut pamrom!

Płačcie jawarki — siastryčki,

Płačcie nočańki i dni, —

Zhinuć našy wiesialički,

Zhinuć našyje hulni…

I tajuć rusałački, jak zorki na ŭschodzie. Hałasočki słabiejuć i čujecca bytcym šorach krylcoŭ matylkoŭ nadwodnych:

U pacałunkach my radziliś,

Hadawalisla ŭ kachańni,

Noč nam kazki hawaryła

Až da samaho da rańnia.

My lubili zabaŭlacca

Maładymi dziaciukami,

Ich pili żyćcio ziamnoje

My paŭniutkimi kaŭšami.

Hetak piajuć rusałki kanajučy. I šepčuć jany:

— Wietryk, wietryku! razniasi našy malitwy paŭnočnyje pa ŭsiej wakolicy — pačuje chłapiec — płakać budzie ad žalu.

— Kwietki, kwietańki! biarycie barwu našych ščočak świežańklch i pach chmialowy kos našуch — dziaŭčynka wianok z was plaści budzie.

— Zorki, zorańki! biarycie blesk wačej našych i ŭwieś świet budziecie waražyć krasoju swajej i budziecie świetkami pacałunkaŭ paluboŭnickich.

— Nočka, nočańka! tuli nas, bo my hiniem biez wady, bo my pamirajem…

Bolej słoŭ rusałak nie čutno, sił nie majuć.

Pierad dodnikam ich pacaławaŭ wietryk. Zorki zirnuli na ich łaskawa.

I zrabilisia rusałki załatym pyłkom i s pieršymi pramieńniami soniejka wietryk ich panios da chmarak…

∗

∗                    ∗

Nazaŭtraje znajšli cieło maładoha Haŭryka ŭ wiry, a kości staroha baćki jaho, Panasa, u młynie, la kamienia.

Z usiej wakolicy sielanie šmat ryby rukami naławili, a rešta ŭ hrazi padochła i jaje wazili zamiest hnoju na niwy.

Za niekolki hadoŭ woziero trawoj zarasło, tolki adzin wuzki ručajok astaŭsia. Pad hreblaj tarčeli absmalenyje pali. Wialiki, kruhły kamień z dziurkaj u siaredzinie ŭwieś ujechaŭ u miažu i abros zialonym mocham, a z dzirki puściŭsia raści pałyn.

Wada, kap-kap, s pad staroj hrebli, niby ślozki dziciaci. — U cišy zdajecca, što heto palcami niechta pierabiraje tajomnyje, čułyje struny…

Adna tolki staraja łaźnia woda! u clan! staić, a nad jej, ješče bolej staraja, wierba šepacić cichańka i dryžyć halinami, jak stareńkaja babulka…

A kali časami načležniki la rečki zawodziać sumnuju pieśniu pry wohniščy, niechta wiertaje im nazad hetu samuju pieśniu s pad strachi staroj łaźni:

Oj, u poli, oj u poli tam biarozańka rasła,

Oj, u poli, oj u poli tam zialonaja rasła.

Jaje ŭziali parubali, u pučočki pawiazali, —

Musi treba było!!…

Stalejšym robicca žudusna. Dzieci tulacca bližej adny da adnych. Usim zdajecca, što cieni minuŭščyny razsiewajuć kruhom mak sumnaści i žalby wialikaj.

← Rusałki

Eneida

Паэма

Аўтар: Вікенцій Равінскі

Кастрычнік 1918 году

Hiedyminaŭski woŭk →

Іншыя публікацыі гэтага твора: Энеіда навыварат.

Прапануем да спампаваньня!

Eneida.

„Biełaruskaja Eneida nawywarat“ napisana ū kancy XVIII, abo ŭ pačatku XIX stalećcia; pryniata ličyć, što ad hetaho tworu pačynajecca adradžeńnie biełaruskaj literatury. Eneida naša najčaściej prypisywajecca Mańkoŭskamu, witebskamu wice-hubernataru (Podberezki „Białoruska literatura“ 1840 h.), ale nia wyklučena takže, što aŭtaram jaje byŭ nie Mańkoŭski, a Rowinski (1782—1842) (Bodzianski). Ab pieršym sučąśniki kažuć, što jon byŭ „istotnym predstaŭnikam humorystyčnaho duchu biadniejšaj šlachty Mohiloŭščyny“, a ab druhim, što jon pisaŭ satyrystyčnyje wieršy i kamedzii pa biełarusku, pachodziŭ sa Smalenščyny. Padadzieny nami adrywak Eneidy ŭziat s knižki praf. Karskaho (Бѣлорусская Энеіда на ізнанку. Харьковъ 1908 г.), i patpraŭleny pawodle majučychsia ŭ Redakcii rukapisnych tekstoŭ z Dzisienskaho i Wialižskaho pawietoŭ.

Žyŭ-byŭ Enej dziaciuk chupawyj

Parniuk na ŭwošta ukrasiū;

Choć pan, a ŭdaŭsia nieałhawyi,

Dastupien, wiesiał nie hrabiŭ;

No Hreki wujmu narabili:

Jak lado Troju ūsiu spalili.

Kašel jon zhrobšy na uciok,

I šwydka zrobiūšy čaūnok,

Trajancami jaho nabiū

I ū more z imi jon papłyū.

Jakaś Junona była złaja,

Adrodździa panśkaho lichaja,

Šukała ūsio jaho zhubić,

Na dno u piekło pasadzić.

Zatoje wiš ty nie ūzlubiła

Jaho Wenera što radziła.

Junona wobłak atpichnuła,

Dy z nieba na more ŭzhlanuła:

Pływieć na čaūnaku Enej.

«Ach ty nakrucina, zładziej!

«Woś ja ciabie skruču ū tabaku,

«Ražnom u more, jak sabaku»!

Paniowu šwydka nachapiła,

Kašel šašniami nałažyła,

Ŭ kalosy sieła, pakaciłaś,

Jakraz u Eola apynułaś.

Ŭwajšła ū światlicu dyj na kut.

«Zdarowy ūsie! Eol ci tut»?

Eol siadzieū tady la piečki

Miazhu skabliū na pierapiečki

I łapci lipaj padpletaū.

Jon tut abory padabraū,

Zatknuū za pojas kacatyh,

Skaciūsia s piečki ū adzin mih.

«Zdaroū, chwihurnaja Junona,

«Ciabie daūno ja nie widaū»!

I try jej zrobiūšy pakłony

Miakotnaho na stoł padaū.

Jana miakotnaho pajeła,

Ucioršyś tak jamu zapieła:

«Čy wiedaješ majo ty hore?

«Enej s trajancami pływieć:

«Spichni jaho, ty swat, u more,

«Nichaj pahaniec wodu pjeć.

«Miarkuju, čuū, Enej to zwodnik,

«Bujaniec, złodziej, kanawodnik;

«Trajancy takže ūsie łatryhi

«Ŭsie babniki ūsie juryhi;

«Ich nada ūsich sa świetu zwieść,

«Kali swat zrobiš tuju čeść,

«To ja dziawuchnu ukrasiwu,

«Sałodkuju, jak z miodam śliwu

«Tabie za toje prywiadu».

Eol razšupiū toje dzieło;

Z jaho až slunka paciekła,

Dziawuchna pa nutru była.

Zaskrobsia, baradoj zatros,

Wusy razhładziŭ, pacior nos,

Chapiū napojku tabaku

Łupiū jon zuby, barmataū

I reč Junonie jon taku

S pakłonam wišty atkazaū:

«Ach woch-ci mnie, maja Junona,

«Niwodnaho-ž niet wietru doma;

«Što budu robić ja ciapier?

«Barej s pachmiella, jak wapier

«Lažyć u światlicy na kaziołcy,

«A Not učora zjechaū k žoncy,

«Zechwir z dziawuchnami zahraūsia,

«A Ewier ū batraki naniaūsia:

«Jak chočeš ty sabie zmiekaj,

«Dy mnie dziawuchnu dastawaj,

«A ja ūsio zroblu Hramadzieju,

«Sa ūsich hłuzdoū ich sciebanu,

«S trajancoū wydaūlu aleju,

«Na dno u more zahaniu.

«Twajho-ž nabolše lichadzieja,

«Niakruta, wybludka Eneja,

«Ot tak papru i z dziaciukami,

«Až bulkać budzie puzyrami,

«Jak u wir usich torč hała woj

«Namiestnik scishnieć za saboj!»

I woś Eol halen schapiūšy,

Na panščynu hukáć pačaū.

I ūsie jon wietry raspusciūšy,

Burlić im more nakazaū.

Kali chto widzieū. jak Bachcicha

Niamiecka piwa zadajeć;

Jako jano padymieć licha,

Zapienicca i rozna preć.

Ot tak i more zarawieło

Bubliłoś, pieniłoś, šumieło.

Enej upudziūsia, ūschadziūsia,

Matuz až ad štahoū zwaliūsia,

Sa strachu j niuni raspusciū

I jak u trascy jon zawyū:

Trajancy ūsi kazły zadrali,

Sa usich čaroū jany hukali,

Ŭ bałoci bydta Lisawej,

Ačuchaūšyś ūskryčaū Enej:

«O car carewič, Tat Niaptun!

«Nia budu prad taboj brachun.

Zmiłujsia, more ty zmiry!

«Kartuznaj ja pryšlu ciartuchi,

«Sudarskaj mocnaje siwuchi,

«A hrošy sam s tajstry biary».

Niaptun da hrošy mieū achwotu,

Harełku dobra jon sciebaū,

Paznaū što budzie za rabotu,

To sroha wietram zakryčaū:

«A won niačysty niakruciny,

«Z jakiej fantazii wy tut?

«Hladzi, skaštujecie dubiny,

«I nozdry wam ražnom utruć».

Woś dosyć wietram tut dziekacca:

Z Niaptunam znali jakiej žart.

Damoūki stali ubiracca,

Jak at Kutuza Banapart.

Tut raptam niebo spahadziełoś

Uspłyło soniejko, zjaśniłoś.

Enej uciokšy tak ad bied,

Sastrapać zahadaū abied.

Trajancy ūzialiś za jadzenia,

Jak s pola panskije charty:

Była ū ich z zataūkaj krupienia,

Kułahu pchali ū žywaty,

Była ū ich hušča i dračona

I parasiacina smažona;

Pili harełku nie kaūšom,

Ciahnuli ū wolu ūsie nahbom.

Usiačyny panasciebaliś

I na pałaciach spać pakłaliś.

Wianera s kirmaša wiarnułaś

U Ušiećwi, widziš ty, było)

I ab Enejanku dačułaś,

Junona jak jaho sprahła.

Andarak z nasoūkaj apranuła,

S padplotam uzdzieła kawiarzni,

Anučki rabyje abuła,

Jak bytcym wojta sielaźni.

Twar syrawatkaju abmyła

Kuželny uzdzieła bałachon,

Papranik ū chustačku ūłažyła,

Pajšła da Zeūsa na pakłon.

A Zeūs tahdy siadzieū u kleci,

Harełku z miodam tam sciebaū,

Biaz soramu, jak mały dzieci,

S padońnia palcam kałupaū.

Pryjšła Wenera i zawyła

I tak zaziukała jana:

«A čym pierad taboju, baćka,

«Moj abmišuliūsia dziciaćka?

«Ziukni jaka jaho wina?

«Nia ūzwidziać Rymu jaho woki,

«Kali Junonu nie ūjmieš,

«Zjaduć na rosstaniach saroki,

«Satreć jana jaho ū kuleš».

Tut Zeūs harełačku dapiūšy,

Ražkom u chalewu pastučaŭ:

Ciartuchi mocnaje zažyūšy

Taku haworku atkazaū:

«Dapreć Enejeńka da Rymu

«I budzie tama jon carom;

«Palepšy Cyžoūskich sharom

«Pastawić kamienny pałaty.

«Pany ž nia buduć tam bahaty;

«Swaje čapy jon zawiadzieć

«I ūsio na otkup pabiareć.

«Ciapier zawiernieć k Karpahieni,

(U Dzidony widziš tałaka).

«Papreć u wolu jon smaženi,

«Adjestca z dobraho byka.

«Paparycca jon tam u łazni

«Padpuścić chwihla samoj pani:

«Zakrucić mocna haławu,

«Na lubžu prywiadzieć ūdawu.

«Idzi, dačuchna, nie tarbujsia,

«Dy skoramam, hladzi, nia psujsia,

«Niskim saromna nie klaniś

«I ū Staškoŭ Niobie pakłaniś.

Wianiera tut jamu prysieła,

Chrancuz panienak jak wučyū;

Pajšła, swadziebnuju zapieła:

Zławies jej wielmi dahadziū.

Enej ačuchaūsia, paskrobsia,

Na nohi łapci padwiazaū,

S pałaciej da kuta dahrobsia

I płyć nadkorniku kazaū

Płyū, płyū, až u wočach zsiełaniełaś

I more horše tałakna pryjełaś:

Jon wiedźmaj na jaho hladzeū.

A tam pačaū užo zdzikacca,

I tak ni k čamu staū zławacca.

Kazaū, što-b lepšy na pahosci

Schauūturyli maje tam kosci,

Daremna s Troi pakruciūsia

I wałačobničać pusciūsia.

Jon z hora pipku zakuryū

Ů bałonu haławu spusciū…

Až zirk u more — i skaziūsia,

Zapien „izbrannuju“ zaksciūsia:

«Hladzicia, bratcy, wun siało»!

Tut usich za serce uziało.

Jakraz na bierah prywalili,

Za płot čaūnok swoj prykrucili;

Pa šklancy wypili siwuchi,

Pajeli natšča saładuchi,

Kamoū s smietanaj i hłazuchi;

Pajšli u horad pahulać.

Biahuć, jak batraki s pryhona,

A im u warotach, tyc, Dzidona,

I stała tak na ich kazać:

«Hladzi jaki-ž to abarwancy.

«Ci smol wy s Ščutča wiezicio

«Aj wy Duchanskije cyhancy,

«Kurej s padklećcia kradzicio.

«Čaho siudy was prykruciło?

«Ja i tak dziesiackaho prybiła,

«Što jon raspraūščyny nie znajeć

«I biez prašportu ūsich puskajeć».

Jak wałaśni zakapašyliś,

Płastom trajancy pawaliliś,

Sačeń Dzidonie padniaśli;

Taku haworku zaciahli:

«My ūsie s Trajanskaho prychodu,

«Sudarski pierad tym byli;

«Dy ū wosień prošłaho my hodu

«Ad Hrekoū z mora uciakli.

«Enej kantorščykam u nas

«Prašporty dzierzyć Apanas,

«Hazety-ž, paniuchna, ty maješ

«Sprahli jak Troju ab tym znaješ,

«To niečeha tabie kazać.

«O, artykulnaja Dzidona!

«Ty nas u krepaść zapišy:

«Ŭ niadzielu rob sabie dwa zhony,

«My robić budziem, dadušy!

«I ūsiaku panščynu zmiekajem:

«I browara hladzieć jak znajem,

«Zahnietki, sudnikl rabić!

«Na bočki wabručy nabić;

«Pilip naš lepić harłačy,

«Prakop-že stupy, taūkačy,

«A Saūka zielle ūsiako znajeć

«Dziaciom jon wohnik atklikajeć,

«Chupaū babami waražyć

«I skurapieju atchadzić.

«Hladzi, jak my narasšarpaliś

«Až soram świecicca naskroź,

«Ŭsie łapci rozna rastaptaliś,

«Saročki čornyje, jak woś.

«Kali ūžo łaska twaja budzić,

«Wiali nam łaźniu pratapić:

«Adziežu treba nam paprudzić,

«Bo ū takim brudzie trudna žyć»!

Dzidona rumzała i wyła,

Ciakło jak z liwara z wačej;

Manisty dziorhała, kruciła,

A serce tych-tych-tych u jej!

Jana ūžo čuła pra Eneja,

Što z hulkaju ū jaho i šeja,

Što wołas ū haławie skruciūsia,

Što nos kaziulkaj razdušуūsia;

To šupiła jakiej tut smak.

I woś klaūšyła jana jak:

«Kali-b Enej waš schamianuūsia,

«Dy sam ka mnie by padwiarnuūsia,

«Usiačyny-b tahdy dastaū».

Jon, šmyk, jak bytčym z nieba spaū.

Uwajšli ū światlicu, pieraksciliś,

Enej i „Wotče“ pracytaū,

Za stoł ūsie poradam sadziliś.

Mielanik na stale ležaū.

Dzidona waryła uliwała,

Šmatkami miasa ū miski kłała

I zabielała małakom;

Trupaciła jana krupieniu,

Jaješnu, rudnik, žur, smaženiu,

Kamy, piačeniu s česnakom.

Byli j sałodkije pacieški:

Piernik wiaziemski, areški.

Miazhi i mieziuli rašoty.

Duda wiarlujom tut rawieła,

Sapiełka husynioj šypieła.

Skrypieła skrypka, jak katki.

Dziawuchny hałasu hukali

Wiasnu małodańki sklikali,

I žarty roznyje rabili:

Kazu światočnuju wadzili

Z zahnietki łosia zabiwali,

Duhu u barmu pradziewali,

Pustaty u woleńku było.

Rascharapužyūsia Enej

Až iskry sypluć ad łapciej.

← Eneida

Hiedyminaŭski woŭk

Гістарычная праца

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Ab herbie pahonia →

Прапануем да спампаваньня!

Usiaho pa kàliwu.

Hiedyminaůski woŭk.

Lehienda apawiedaje, što zasnawańnie abaronnaho zamku na Turawaj hare ŭ Wilni, stałosia s pryčyny praročaho snu, jaki mieŭ Hiedymin na hetaj hare, stojačaj na pahraničy świežapadbitych biełaruskich ziamiel.

Sniŭsia jamu zakawany ŭ zialezo woŭk. Woŭk ryčeŭ tak hołasna, što ryku jaho ulakłosia śmiełaje serce zawajewaciela Biełarusi. Kniažy waražbit Lizdejko praročyŭ uwieś son na dobraje; tolki abawiazywaŭ kniazia zasnawać na hetaj hare abaronny zamak.

Hetkaje tłumačeńnie snu čynić čeść kniažamu waražbitu, jaki, jak z hetaho miarkawać možna, razumieŭsia niazhorej na palitycy i tahočasnaj stratehicy, bo kab utrymać padbityje biełaruskije prawincii ŭ swaich rukach, Hiedyminu, saŭsim słušna, treba było dzoeržaŭny bastijon wysunuć napierad i ŭčynić jaho złučajučym źwianom miž dwuma narodami.

U hetym zdareńni lehienda u paetyčnuju formu prybrała istotnyje palityčnyje zadačy i mety arhanizatara Litoŭskaj dzieržawy.

A kali zadačy byli ŭžo zrealizawany, zmiest lehiendy pierastaŭ być wažnym, to zastałasia małazrazumiełaja patomnym wiekam, ale ůsio-ž taki, symwoličnaja lehienda.

Pastarajemsia razhadać jaje symwoličnyje asnowy.

Symwolična tut postać woŭka. Letapisiec pad 1130 hodam kaže:

«…! wilnianie ŭlali sabie s Carhoradu kníazia połackaho Roscisława Rohwałodawiča dziaciej: Dowiła kniazia dy brata jaho Moŭkałda kniazia. I toj na Wilni pleršy kniaź Dowlł, brat Maůkałdoŭ bolšy. A dzieci jaho: — Wid katoraho ludzi woŭkam zwali dy Erden kulaź…»

Znače Wilnia ŭžo da Hiedymina słyła woůčym hniazdom, — wotčynaj kniazia-woůka, zakawanaho ŭ stal, znače aružnaho i hroznaho.

I mimawoli nasuwajecca pytańnie: što spakojny son Hiedymina trywožyŭ nia źwier-woŭk, a mistyčnaja asoba kniazia Wida, jak symwoł pajaremlinaj im biełaruskaj prawincii.

← Hiedyminaŭski woŭk

Ab herbie pahonia

Гістарычная праца

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Chto patron Biełarusi? →

Прапануем да спампаваньня!

Ab herbie pahonia.

Zasnawaciel Wial. Kn. Litoůskaho Hiedymin nie znaŭ herbu pahoni, bo istnuje jaho piečać wyabražajučaja asobu siedziačuju na tronie, s karonaj u adnej, a berłam u druhoj ruce. Syny Hiedymina hetak sama nie ůžywall na swaich piečatkach pahoni, bo Jeůnutowičy (patomki Jeůnuta, Hiedyminawiča) užywall raspiataho lwa.

Kiejstut užywaů piečatki z wyabražeńniem rycara, stajačaho ů profil s padniatym miečam u adnej, a ščytom u druhoj ruce.

Zachodzić pytańnie ci naahuł hiedyminawičy ŭžywali herbu pahoni i chto s kniazioŭ litoŭskich pieršy jej piečataŭsia?

Zatoje niepazbaůlen cikawaści fakt, što ůžo u XVI stalećci siem s pierewažajučym biełaruskim elementam, wojewodztw: Wilenskaje, Trockaje, Nowahrudzkaje, Witebskaje. Połackaje, Smalenskaje, i Mscisłaŭskaje majuć za swoj herb pahoniu, na rožnaj barwy paloch. Suproć žamojdzkaho kniaźstwa, jakoje piečatałosia čornym, na dybkach stajačym, miadźwiedziem.

U W. Kn. Litoůskim byli dwa katalickije biskupstwy: Žomojdzkaje abyjmało etnohrafična litoŭskije ziemli — Žomojdź, i Wilenskaje abyjmało biełaruskije i pahraničnyje, z miešanaj narodnaściu ziemli; Wilenskaje biskupstwo abyjmało siem wyšej prywiedzienych, piečatajučychsia pahoniaj, wojewodztw.

Tut iznoŭ zachodzić pytańnie čym kirawalisia Pany Rada W. Kn. Litoůskaho nadajučy herb pahoniu etnohrafična biełaruskim ziemlam, a nie etnohrafična litoůskim?

← Ab herbie pahonia

Chto patron Biełarusi?

Гістарычная праца

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Nazowa Biełarusi pa žydoŭsku →

Прапануем да спампаваньня!

Chto patron Biełarusi?

Šmat chto ličyć, saůsim pamyłkowa, za patrona Biełarusi Michała Archanieła. Michał Archanieł wyabražaŭsia ŭ herbach Kijeŭskaho i Siewierskaho wojewodztw i ličycca patronam Ukrainy a nie Biełarusi. Niekatoryje z heraldykaů polskich XVII st. hatowy byli pryznać za patrona Blełarusi św. Jurja, ale nie znajšli da hetaho dawoli asnoŭ.

Tymčasam šyrejšym kruhom našaho hramadzianstwa dahetul mała wiadoma, što patron, pry wielmi nawat uročystych abstawinach, byů najoficijalniej nadadzien Biełarusi 1274 h.

Dziejałosia heto na druhim Lionskim Sabory. Sabor byů sklikan u sprawie nawiazańnia jednaści s kaściołam Uschodnim hreckim. Poboč z inšymi sprawami pastaŭlena była takže sprawa kanonizaci św. Praksedy, kniazioůny połackaj.

Na sabor prybyło kala 500 biskupoŭ, 70 opatoů i zwyž 1000 duchoůnikoŭ z usich staron świetu.

Paśla atkryćcla synodalnych narad, z woli Ajca św. Hryhoraho X, światabliwaja dziewa Prakseda, kniazioŭna połackaja, była apawieščana światoj kaścioła katalickaho i patronkaj Biełarusi.

← Chto patron Biełarusi?

Nazowa Biełarusi pa žydoŭsku

Мовазнаўчая праца

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Niepaścihłaja kambinacija →

Прапануем да спампаваньня!

Nazowa Biełarusi pa žydoůsku.

U žywoj mowie, jak i ů starych drukach Biełaruś pa žydoŭsku nazywajecca «Rajsen».

Cikawa, što pad najmieńniem «Rajsen» žydy razumiejuć nia tolki centralnuju Biełaruś, ale i najdalej na ůschod i zachad wysunutyje biełaruskije akrainy, jak zachodna-paůnočnuju čaść čarnihaůščyny i smalenščyny, dy biełastoččynu.

Terytoryja «Rajsen», ůłasciwa Biełaruś, zajmaje wydatnaje miejsco ů historyi duchowaho žyćcla ůschodnia-eůrapejskich žydoů. Zhetul wyjšli najsłaůniejšyje imiony žydoůskich teolohaŭ i talmudzistaŭ; z mahiloůščyny čerpaů duchowaje ciapło hasydyzm, a wałožynskije duchoŭnyje žydoůskije škoły wydawali najbolš pawažanych za wučonaść, pamiž žydami ŭsiej Eůropy, rabinaů. Wilnia pa siahoniašni dzień drukuje talmud i šmat knih dla žydoů usiaho Staroha i Nowaho Swietu.

← Nazowa Biełarusi pa žydoŭsku

Niepaścihłaja kambinacija

Публіцыстыка

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Kronika →

Прапануем да спампаваньня!

Niepaścihłaja kambinacija.

U hazetach drukujucca abwiestki ab wychadzie ŭ świet «biełaruskaj» časopisi, u jakoj buduć drukawacca staćci ŭ mowach: biełaruskaj, niamieckaj, rasiejskaj…

Zapraŭdy, wiasiołyje ludzi hety pany redaktary!

← Niepaścihłaja kambinacija

Kronika

Публіцыстыка

Аўтар: Вацлаў Ластоўскі

Кастрычнік 1918 году

Šarady. 1 →

Прапануем да спампаваньня!

Kronika.

Suwiaź Kulturna-Nacionalnaho Adradžeńnia Biełaruskaho Narodu. 24 žniůnia h. h. adbyŭsia Ustanoŭčy Schod Suwiazi dziela wyboraŭ Kamitetu i Nadzorčaj Rady. U Kamitet wybrany: ks. Władysłaů Tałočka, ks. Jan Siemaškiewič, baron Kazimir Šafnahiel, p. Wincent Swiatapołk-Mirski, p. Wacłaů Łastoŭski; kandydatami p. Stanisława s Kisialoŭ Korff i p. Adam Strauss. U Nadzorčuju Radu wybrany: p. Jan Rusiecki, p. Wł. Dramowič, p. W. Wałasewič, p. Wansowič i p. M. Pietkiewič.

Meta Suwiazi: pracawać dziela kulturnaho i nacionalnaho adradžeńnia biełaruskaho narodu:

a) hurtujučy aktyŭnyje biełaruskije siły na hruncie kulturnaj i nacionalnaj pracy;

b) pamahajučy razwićciu ekonamičnaho biełaruskaho žyćcia;

c) wystupajučy pierad uradami ŭ kulturnych i nacionalnych biełaruskich sprawach.

Biuro Suwiazi časowa mieścicca: Wilnia, Zawalnaja № 7. Členskaja składka 10 marak u hod.

∗

∗     ∗

Zjezd ksiandzoŭ Dzisienskaho Dekanatu. 6 i 7 žniŭnia h. h. u Hermanawicach adbyŭsia dekanalny zjezd ksiandzoů na katorym, miž inšym, zjezd wyskazaůsia (wypis s pratakołu):

…«što pole pracy Suwiaziej Katalickaj Demakracii ŭ Dekanacie jość biełaruskaje i što dzie nima nacionalnaj świadomaści, tam nima i kultury»…

…«Skoły pawinny być parafijalnyje i katalickije. U Dekanacie Dzisienskim pawinny być s pryncypu škoły biełaruskije z wykładowaj biełaruskaj mowaj, pry poŭnaj školnaj aŭtanomii dla druhich nacij»…

Ad ščyraj dušy witajem hetyje pastanowy ksiandzoŭ Dzisienskaho Dekanatu, daj Boh kab ich praŭdziwa chryścijanskaje i katalickaje stanowišče pasłužyło prykładam dla inšych dekanatoŭ katalickich na Biełarusi, kab u kancy katalicki kaścioł na Biełarusi pierestaŭ być miejscam polskaj ahitacii, a staŭsia Matkaj Apiakunkaj i Abaranicielkaj duchowych patreb Biełaruskaho Narodu.

← Kronika

Šarady. 1

Верш

Аўтар: Макар Краўцоў

Кастрычнік 1918 году

Šarady. 2 →

Прапануем да спампаваньня!

Sarady.

1.

Pieršy s trećcim, druhoha s trecim usiudy mieryć,

Ale nia ŭsiudy jamu možna nadta wieryć.

A usimi instrument muzyčny nazwany

Daŭniej u hišpancoŭ wielmi šanawany.

← Šarady. 1

Šarady. 2

Верш

Аўтар: Макар Краўцоў

Кастрычнік 1918 году

Šarady. 3 →

Прапануем да спампаваньня!

2.

Čytaj jak josč dyk u im usio dobraje treba

Sadzić i siejać, apryč tolki chleba,

A naadwarot čytaj dyk nie tanna budzie, —

Hetaje słaŭco kažuć kuplajučy ludzi.

← Šarady. 2

Šarady. 2

Верш

Аўтар: Макар Краўцоў

Кастрычнік 1918 году

Kazała lisica łaŭcu… →

Прапануем да спампаваньня!

3.

Pieršaja z druhoj usiudy bywaje reč kłusta.

Druhoj s trećciaj i ŭ adzležy dzirku zakrywajuć;

A ŭsia hałoůkaj raście, kazaůby kapusta,

I syroj jaje časta ludzi ůžywajuć.

Ihnat Kaściewič.

← Šarady. 3

Kazała lisica łaŭcu…

Жарт

Кастрычнік 1918 году

⁂ (Słužanka mazurka da pani…) →

Прапануем да спампаваньня!

Žarty.

Kazała lisica łaůcu: — Daj pamirymsia i budziem žyć u zhodzie!

Ławiec atkazaů: — Nie: tabie zaůsiody patrebny buduć maje kury, a mnie twaja skura; dyk pamiž nami nia može być zhody.

← Kazała lisica łaŭcu…

⁂ (Słužanka mazurka da pani…)

Жарт

Кастрычнік 1918 году

⁂ (Kaliś śniŭ…) →

Прапануем да спампаваньня!

∗

∗     ∗

— Słužanka mazurka da pani: — Prose poni, do poni psysła jakaś poni!

— A chto polka ci biełaruska?

— Białorusinka, prose poni.

— A ty jak paznała? Ci može hawaryć umieješ pa biełarusku?

— E, gdzie tam mi godać po białorusku: psecie ja chłopka jestom.

← ⁂ (Słužanka mazurka da pani…)

⁂ (Kaliś śniŭ…)

Верш

Аўтар: Іван Піліпаў

Кастрычнік 1918 году

Прапануем да спампаваньня!

∗

∗     ∗

Kaliś śniů

Ci tak kazali,

Što jak chłopcy

Was kachali

Wy usio

Pierebirali

Pakul usiaki

Was zabyů.

A ciapier,

Jak pastareli,

Raptam chłopcy

Scharašeli

I ničoha-b

Ůžo nia mieli,

Kab adzin choć

Was lubiů.

Pilipoů.

About this digital edition

This e-book comes from the online library Wikisource[1]. This multilingual digital library, built by volunteers, is committed to developing a free accessible collection of publications of every kind: novels, poems, magazines, letters...

We distribute our books for free, starting from works not copyrighted or published under a free license. You are free to use our e-books for any purpose (including commercial exploitation), under the terms of the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported[2] license or, at your choice, those of the GNU FDL[3].

Wikisource is constantly looking for new members. During the realization of this book, it's possible that we made some errors. You can report them at this page[4].

The following users contributed to this book:

- Gleb Leo

- MaxxL

- Pathoschild

- Keymap9

- Dake~commonswiki

- Inductiveload

- VIGNERON

- Il Palazzo-sama

- Smasongarrison

1. ↑ https://wikisource.org

2. ↑ https://www.creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0

3. ↑ https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html

4. ↑ https://wikisource.org/wiki/Wikisource:Scriptorium

Table of Contents

Title page

Krywičanin (1918)

Pamiatnik

Ad Redakcii

Nacionalnaje pytańnie

Turaŭskaje kniaźstwo

Sonet

Abšar i lik žycharoŭ Biełarusi ŭ miežach etnohragičnych, pawodle statystyčnych dannych 1914 hodu

Sa starabiełaruskaj literatury

Rusałki

Eneida

Hiedyminaŭski woŭk

Ab herbie pahonia

Chto patron Biełarusi?

Nazowa Biełarusi pa žydoŭsku

Niepaścihłaja kambinacija

Kronika

1.

2.

3.

Kazała lisica łaůcu…

⁂ (Słužanka mazurka da pani…)

⁂ (Kaliś śniŭ…)

About